سیاست خارجی ایران

چارچوب تحلیلی: فراتر از شعارها

تحلیل سیاست موازنه‌گرای ترکیه در قبال ایران، رژیم صهیونیستی و بحران‌های منطقه‌ای جدید

روح الله سوری در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: در این گزارش به تحلیل رفتار واقعی ترکیه در عرصه سیاست خارجی، با تأکید بر رویکرد «موازنه‌گری چندجانبه» و پیامدهای آن برای امنیت ملی ایران می‌پردازد. استدلال اصلی این است که ترکیه را نباید در چارچوب دوگانه‌ی «دوست یا دشمن» تحلیل کرد، بلکه باید آن را به مثابه یک «قدرت میانه فرصت‌طلب و موازنه‌گر» در نظر گرفت که از رقابت قدرت‌های بزرگ و منطقه‌ای برای افزایش وزن ژئوپلیتیکی خود استفاده می‌کند.

ادامه مطلب

از واقع‌گرایی دیپلماتیک تا عقلانیت راهبردی

چرا ایران به «پیروزی نسبی» در مذاکرات هرمز نیاز دارد؟

سید رضا تقوی‌نژاد در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: این که ما بخواهیم تمام آسیب‌هایی که آمریکا از اوایل انقلاب تاکنون به صورت مستقیم و غیر مستقیم به ما وار کرده را در میدان مذاکرات مربوط به تنگه هرمز جبران کنیم منبعی جز بینش سیاسی ضعیف، یا اهداف شوم سیاسی ندارد؛ چرا که آسیب های انسانی، اقتصادی، اجتماعی و... که صرفا آمریکا از جنگ ۱۲ روزه تاکنون به کشور ما وارد کرده نه در یک توافق که در چندین توافق بین‌المللی نیز به طور کامل قابل جبران نیست.

ادامه مطلب

لزوم اصلاح نگاه

گره سیاست خارجی ایران چیست؟

روح‌الله سوری در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: نگاه منافع محور به روابط خارجی کلید رهایی سیاست خارجی از انحصارات و استثنائات است. ماندن در تجربیات تاریخی باعث خواهد شد که سیاست خارجی نسبت به دیدن آینده نابینا شود. 

ادامه مطلب

دکترینی که باقی خواهد ماند

تأملی بر میراث سیاست خارجی رهبر شهید انقلاب

عابد اکبری در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: شهادت آیت‌الله خامنه‌ای، پایان دکترینی نخواهد بود که ایشان در طول سالیان متمادی در عرصه سیاست خارجی صورت‌بندی و نهادینه کرد. راهبردها، آنگاه که با جغرافیا، تاریخ و حافظه امنیتی یک ملت پیوند می‌خورند، عمری طولانی‌تر از معماران خود می‌یابند. اگر چنین باشد، میراث اصلی آیت‌الله خامنه‌ای نه مجموعه‌ای از تصمیمات مقطعی، بلکه تثبیت فهمی از سیاست خارجی است که در آن، استقلال، اقتدار و بازدارندگی، سه ضلع مثلث امنیت ملی ایران به شمار می‌آیند.

ادامه مطلب

سیاستی که کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از آن بهره می‌برند

هجینگ رکن گمشده سیاست خارجی ایران

رستم ضیائی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: نمونه موفق رویکرد هجینگ در سال‌های اخیر در میان قدرت‌های میانه، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان سعودی و امارات هستند. این کشورها به طور آشکار تمایل بیشتری به گشایش روابط با کشورهای غیرغربی نشان داده‌اند و در راستای تقویت مصون سازی اقتصادی و امنیتی خود، درحال توسعه همکاری های چندجانبه با قدرت های آسیایی هستند.

ادامه مطلب

ایران در آستانه نظم بی نظم

از مرگ برجام تا باز تعریفی قدرت ژئوپلتیک

محمدرضا بارز در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: ایران دیگر «کارت بازی ژئوپلتیک» میان روسیه، چین و غرب نیست؛ بلکه خود به میدان اصطکاک مستقیم نظم‌های جهانی قدرت و بازیگری جدید در منطقه تبدیل شده است. این جابه‌جایی مفهومی، اگر درک نشود، هرگونه تحلیل دیپلماتیک را به تکرار کلیشه‌های منقضی‌شده محکوم می‌کند.

ادامه مطلب

بازتعریف قدرت در نظم در حال گذار جهانی

ایران در پیچ تاریخی ژئوپلیتیک

ابوالفضل حسینی نیک در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: تحولات اخیر نشان می‌دهد که محیط امنیتی پیرامون ایران به مرحله‌ای سیال‌تر و بی‌ثبات‌تر وارد شده است. افزایش سطح تنش مستقیم و غیرمستقیم با اسرائیل، گسترش دامنه درگیری‌ها به حوزه‌های سایبری، اطلاعاتی و عملیات‌های نقطه‌ای، و تغییر محاسبات قدرت‌های فرامنطقه‌ای، همگی بیانگر آن‌اند که الگوی بازدارندگی پیشین دیگر به‌صورت خودکار عمل نمی‌کند. فرسایش تدریجی برخی بازیگران هم‌پیمان منطقه‌ای، افزایش هزینه‌های سیاسی و اقتصادی حمایت از شبکه‌های نیابتی، و حساس‌تر شدن آستانه‌های درگیری، قدرت سخت ایران را وارد مرحله‌ای کرده که در آن «نگهداری بازدارندگی» خود به یک چالش راهبردی تبدیل شده است. در چنین فضایی، خطر سوءمحاسبه، تصاعد ناخواسته تنش و ورود به چرخه‌هایی که کنترل آن‌ها دشوار است، بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته است.

ادامه مطلب

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و منطقه‌گرایی

این همسایه تهران را از منطقه دور می‌کند؟

بهرام امیراحمدیان در یادداشتی می‌نویسد: کیه با برگزاری کنفرانس «سه دریا» در استانبول در سال ۲۰۱۲، در نقش دولت مقتدر در حوزه دریای خزر، دریای سیاه و دریای مدیترانه، در صدد بود جای پایی در قلمرو عثمانی برای خود پیدا کند، ولی بازیگرانی چون عربستان سعودی در خلیج فارس و مصر در دریای مدیترانه و روسیه در دریای سیاه این خواب ترکیه را آشفته کردند. در واقع درخشش دولت عثمانی در سرزمین هایی بود که در جنگ ها تصاحب شده بود و هیچ قرابت فرهنگی و تمدنی با ترکیه نداشتند.

ادامه مطلب

موضوعی که به توجه ویژه نیاز دارد

دیپلماسی فرهنگی ابزاری مناسب برای تعامل با جهان

محمد بیدگلی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: دیپلماسی فرهنگی امروزه به عنوان یک اصل اساسی و تأثیرگذار در عرصه روابط بین‌الملل مورد پذیرش قرار گرفته است و سیاستمداران جهان، راه برون رفت از مشکلات بشری را حاکمیت فرهنگ در مناسبات بین المللی می‌دانند. عرصه دیپلماسی و خصوصا دیپلماسی فرهنگی یکی از عرصه هایی است که تحلیل و بررسی آن لازمه برنامه‌ریزی و تصمیم‌سازی برای تنظیم مناسبات رفتاری سیاست خارجی است.

ادامه مطلب

با وجود تحریم‌های سخت استفاده از بریکس و شانگهای سخت است

الگوی «دوشیدن بز نر» در دیپلماسی ایرانی!

اسلام ذوالقدرپور در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: فهم مناسبات قدرت در جهان آشفته کنونی، نشان می‌دهد که کسب منافع سازمان‌های شانگهای، اکو یا گروه بریکس تا زمانی که ایران زیر بار فشار تحریم‌های فراگیر غربی است، غیرممکن بوده و به منزله دوشیدن بز نر است. 

ادامه مطلب

دولت عقلانیت در برابر سیاست دوقطبی

آزمون بلوغ سیاسی ایران

فاطمه خادم شیرازی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: پزشکیان با درک این میراث دشوار، کوشید به‌جای تداوم منطق حذف، الگویی از همزیستی سیاسی و رقابت سالم ایجاد کند. این مدل، بر حکمرانی گفت‌وگویی متکی است.

ادامه مطلب

چگونه می‌توان برای یکی از این دو گزینه تصمیم گرفت

سیاست خارجی برای توسعه یا بقا

مصطفی اعلایی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: قاعدتاً هیچ حاکمیت ملی و مردم‌سالاری تمایلی برای جنگیدن برای بقا ندارد و نمی‌خواهد ملت خود را درگیر ایستایی در پیشرفت و توسعه کند. اما نکته مهم اینجاست که این سیاست‌ها و راهبردها هستند که کشورها را در  مسیر توسعه قرار می‌دهند. و بالعکس، این سیاست‌ها و راهبردهای حاکمیتی هستند که خواسته یا ناخواسته آنها را به‌سوی حرکت برای بقا سوق می‌دهند و آنها را در تله حرکت دایره‌وار و عقب‌ماندگی در قالب اقتدار مبتنی بر افق‌های غیر واقعی سوق می‌دهند.

ادامه مطلب

تراژدی هنر سیاستگذاری و دیپلماسی ایرانی!

سازمان شانگهای به نام ایران به کام ترکیه

اسلام ذوالقدرپور در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: مفهوم سازی اردوغان از انگاره ترکیه بزرگ و قرن ترکیه با اهداف برقراری هژمونی و الگوی گسترش‌گرای سرزمینی، مؤلفه‌ای از تعریف "سیاست یک بازی قدرت" است، که جلوه‌های آن را می‌توان در سازگاری فزاینده با دگردیسی نظام جهانی و دوگانگی رفتاری در روابط این کشور با غرب و بازیگران ضد غربی مانند سازمان‌های بین‌المللی شانگهای و بریکس جست‌وجو کرد.

ادامه مطلب

دیپلماسی انتخاب میز

چرا ایران در اجلاس شرم‌الشیخ شرکت نکرد؟

فاطمه نوری‌راد در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: ررسی زمینه‌های سیاسی، موضع گیری مسئولان سیاست خارجی و محتوای اجلاس شرم‌الشیخ نشان می‌دهد که تصمیم تهران بر پایه‌ی تحلیل دقیق از ساختار و اهداف نشست گرفته شده است. 

ادامه مطلب

تاکیدی دیگر بر رئالیسم هوشمند به عنوان چارچوبی برای کنش سیاست خارجی ایران

درهم تنیدگی سازه‌انگاری و رئالیسم در بیانات رهبری

محمد محمودی کیا در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: سخنان رهبر انقلاب در آغازین روزهای هفته دفاع مقدس، حاوی نکات بسیار مهمی درباره سیاست داخلی و سیاست بین‌المللی جمهوری اسلامی، آن هم درست در شرایطی که از یک سو به روزهای پایانی تا اجرای اسنپ بک نزدیک می‌شویم و سوی دیگر تمامیت ارضی کشور در معرض انواع تهدیدهای سران رژیم صهیونی قرار دارد، بود.

ادامه مطلب

واکنش‌ها، رویکردها و چشم‌انداز آینده ایران

از خاکستر هسته‌ای تا امید دیپلماتیک

فاطمه خادم‌ شیرازی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: در عرصه بین‌المللی، آمریکا تلاش می‌کند حمله خود را توجیه کند و با اعمال تحریم‌ها ایران را منزوی کند، اتحادیه اروپا بر حفظ برجام و میانجی‌گری برای کاهش تنش تأکید دارد، روسیه و چین با محکومیت شدید حمله از ایران در مجامع بین‌المللی حمایت می‌کنند و به دنبال کاهش نفوذ آمریکا در منطقه هستند، و کشورهای منطقه رویکردهای متفاوتی دارند، از حمایت عربستان سعودی و اسرائیل گرفته تا ایفای نقش میانجی‌گری توسط ترکیه. 

ادامه مطلب

درون آنتروپی فزاینده سیستمی

فرهنگ راهبردی نخبگان حاکم و کنش سیاست خارجی

محمد محمودی کیا در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: با این حال، فرهنگ راهبردی نخبگان ایرانی اعم از نخبگان سیاسی، نظامی و امنیتی که حول محور سه‌گانه «استقلال»، «مقاومت» و «انقلابی‌گری» ساخته و درونی شده است، یک چارچوب هویتی و هنجاری قدرتمند مبتنی بر تجربه تاریخی زیسته ارائه می‌دهد که کنش‌های راهبردی جمهوری اسلامی را در مواجهه با چالش‌های خارجی معنادار می‌سازد.

ادامه مطلب

بررسی روندهایی که به وضعیت جاری منجر شدند

کریدور زنگزور، ریشه‌ها و پیامدها برای ایران

سید محمد حسینی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: توافق آذربایجان و ارمنستان برای احداث کریدور زنگزور با عاملیت و کارگزاری امریکا، محصول رایزنی دیپلماتیک چند روزه و حتی چند ماه نیست بلکه مجموعه‌ای از مؤلفه‌های گوناگون طی سال‌ها در سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی زنجیروار کنار هم جمع شده و موجب شکل‌گیری چنین توافقی شده‌اند. بی‌تردید احداث زنگزور برای ایران یک بحران ژئوپلتیک است.

ادامه مطلب

تحلیل حقوقی، ژئوپلیتیکی و اقتصادی در ۲۰۲۵

مکانیسم ماشه و دو راهی استراتژیک ایران

معصومه علیانپور در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: مکانیسم ماشه در مقطع کنونی، دیگر صرفاً یک سازوکار فنی-حقوقی نیست، بلکه به ابزاری چندمنظوره برای اعمال فشار هوشمند و اجماع‌سازی بین‌المللی علیه ایران تبدیل شده است. فعال‌سازی آن، نه‌تنها بازگشت به فضای بحران‌زده و چندقطبی پیش از توافق هسته‌ای را رقم می‌زند، بلکه مشروعیت بین‌المللی ایران را هدف قرار می‌دهد و امکان مداخلات جدید سیاسی و امنیتی را برای بازیگران متخاصم فراهم می‌سازد. بی‌توجهی به این روند می‌تواند زمینه‌ساز یک چرخه بازدارنده و تشدید شونده از تحریم، انزوا و بحران شود که خروج از آن حتی در میان‌مدت نیز دشوار خواهد بود.

ادامه مطلب

پنج راهبرد هوشمندانه جمهوری اسلامی ایران

زیبایی استراتژی‌های اتخاذ شده

محمد راه‌پیما در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: در این مقاله، به تحلیل راهبردهای کلان ژئوپلتیکی جمهوری اسلامی ایران از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تا امروز پرداخته می‌شود. هدف، تبیین دقت و کارآمدی این استراتژی‌ها در مقابل فشارهای سیاسی، نظامی و اقتصادی نظام بین‌الملل برای مهار یا حذف ایران است. راهبردهایی چون محور مقاومت، اقتصاد مقاومتی، توسعه بازدارندگی نظامی، دیپلماسی فعال، نگاه به شرق و پرهیز هوشمندانه از جنگ از جمله مهم‌ترین مؤلفه‌های این تحلیل هستند. 

ادامه مطلب

کمک افرادی که می‌تواند کارساز باشد

چرخش درتاکتیک های دیپلماسی

کیکاووس پورایوبی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: اگر گره مثبتی بخواهد باز شود مردم و نخبگان از آنان حمایت خواهند کرد تا کشور از آسیب های بیشتری در امان باشد. 

ادامه مطلب

ریشه‌ها و پیامدها برای ایران

ناهمگونی راهبردی در سیاست خارجی

سید رضا تقوی‌نژاد در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: شرط بنیادین موفقیت در این عرصه، اعتقاد و باور عمیق و نسبتا یکپارچه احزاب و جناح‌های سیاسی به راهبرد کلان کشور، فراتر از اختلافات حزبی و جناحی است.

ادامه مطلب

معرفی کتاب

نوسازی در سیاست خارجی عربستان

تألیف سیدمحمدحسینی؛ سفیر سابق ایران در عربستان انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه، سال انتشار: بهار ۱۴۰۴

ادامه مطلب

دیپلماسی در عصر تلاقی بحران‌ها:

خوانش هم‌زمان گفت‌وگوهای پکن– واشنگتن و تماس ترامپ– نتانیاهو

سید محمدتقی آقایان در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: تماس ترامپ با نخست‌وزیر اسرائیل را نباید صرفاً در چارچوب حمایت بی‌قید از تل‌آویو تحلیل کرد. اگرچه واشینگتن همواره امنیت اسرائیل را «غیرقابل مذاکره» دانسته، اما در شرایط کنونی، هدف اصلی از چنین تماس‌هایی، مدیریت کنشگری مستقل تل‌آویو در قبال ایران است.

ادامه مطلب

آغاز دوره بازگشت مجدد مفروضات رئالیستی به عرصه سیاست‌ جهانی

«رئالیسم هوشمند» برای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

محمد محمودی‌کیا در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: طی دو سال گذشته بسیاری از متخصصان و اندیشمندان روابط بین‌المللی هشدار داده‌اند که مفروضات رئالیسم به طور صریح در حال بازگشت به عرصه معادلات در سطح نظام بین‌المللی است؛ بازگشتی که نشانه‌ای از ناکارآمدی یا بی‌اعتمادی به ایده‌ها و ارزش‌های ایدئالیستی نهادگرایی نئولیبرال است که همچون گذشته قادر به کنترل آشوب و تعدیل ورودی‌های آشوب‌ساز به محیط نظم بین‌المللی نیست. در پایه این تحولات، نگارنده مفهومی تحت عنوان «رئالیسم هوشمند» را نه در قامت یک نظریه، بلکه در مقام یک راهنمای عمل برای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مطرح کرده‌ که سنتزی از رئالیسم، سازه‌انگاری و عناصر نئولیبرالیستی است و به‌دنبال یک رویکرد تعادلی است که در آن، دولت‌ها نه در دام بدبینی‌های قدرت‌محور و ساختار غیرمنعطف نظم بین‌المللی بیافتند و نه در دام خوش‌بینی‌های ایدئالیستی.

ادامه مطلب

بی‌زمانیِ مزمن

بیماری تحلیل سیاسی در ایران

عابد اکبری در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: تحلیل‌گری که با تاریخ سر و کار دارد، می‌داند هیچ اکنونی تکرار کامل گذشته نیست. شباهت‌ها اغلب سطحی‌اند و تفاوت‌ها تعیین‌کننده. شرایط بین‌المللی، وزن نسبی بازیگران، صورت‌بندی‌های ژئوپلیتیکی و ظرفیت‌های داخلی، همگی در حال دگرگونی‌اند.

ادامه مطلب

؛ دو پیشران کنش سیاست خارجی منافع‌نگر

وفاق در مفاهیم و اجماع در راهبرد

محمد محمودی‌کیا در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می‌نویسد: سیاست خارجی ضد استکباری ایران از منظر ماهیت و کارکرد همواره در میان طیفی از موافقین و مخالفین محل اختلاف بوده است چنانچه برخی آن را هسته اصلی گفتمان سیاست خارجی ایران دانسته و آن را عامل اصلی صیانت از هویت جمهوری اسلامی و منافع ملی در نظم و نظام بین‌المللی معرفی کرده‌اند و در نقطه مقابل، عده‌ای نیز این اصل را عامل بازدارنده و هزینه‌زا در کنش سیاست خارجی کشور عنوان می‌کنند.

ادامه مطلب

مزیت نسبی ایران‌ و تشیع، قدرت معنایی-معنوی است

سید جواد طباطبایی و مساله سیاست خارجی جمهوری اسلامی

نعمت اله مظفرپور در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در مراتب مختلف نیازمند آگاهی و بهره‌مندی فرا استراتژیک از دستگاه فکری طباطبایی است. بویژه اینکه سید، سیاست خارجی ایران را به یک مساله فلسفی-جامعه شناسانه تبدیل می کند که سابقه ندارد.

ادامه مطلب

ضرورت امروز، الزام فردا

صدای واحد ایران: اهمیت انتشار راهبرد امنیت ملی

نوید کمالی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: جمهوری اسلامی ایران، به عنوان یک بازیگر مهم و تأثیرگذار در منطقه غرب آسیا و در گام دوم انقلاب اسلامی که چشم‌اندازی بلندمدت برای پیشرفت و تعالی کشورمان ترسیم کرده، بیش از هر زمان دیگری به تدوین و اعلام یک سند عملیاتی و همگن‌ساز در راستای افزایش همگرایی ظرفیت‌های ملی در مسیر تامین منافع ملی نیازمند است.

ادامه مطلب

دو سناریو و احتمالاتی که در پی آن می‌توان تصور کرد

آینده مذاکرات، تلفیقی از بدبینی و خوش‌بینی

حسین حاجی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: ترامپ درصدد برگرداندن قدرت آمریکا به اواخر جنگ جهانی دوم است، دوره ای که آمریکا قدرت بلامنازع و مطلق جهان بود. زیاده خواهی های ترامپ در خروج از پیمان های بین المللی، تنش با اروپا، باج خواهی از کشورهای کانادا، چین، روسیه، مکزیک و خاصتا جمهوری اسلامی ایران در راستای بازیابی هژمونی و سلطه جهانی است. 

ادامه مطلب