دیپلماسی فرهنگی ابزاری مناسب برای تعامل با جهان

نویسنده: دکتر محمد بیدگلی، دکترای علوم سیاسی و کارشناس مسائل ایران

دیپلماسی ایرانی: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، کشور ایران به منظور پیگیری منافع ملی خود در فراسوی مرزهای بین‌المللی در بُعد نرم افزاری قدرت تکیه داشته است. لذا استفاده از ابزار دیپلماسی فرهنگی در مناسبات خارجی جمهوری اسلامی ایران جایگاهی ممتاز دارد. دیپلماسی فرهنگی در عالی‌ترین سطح خود بسترساز تعامل فرهنگ‌ها و تمدن‌هاست و بهترین ابزار شناختن فرهنگ دیگران، شناساندن فرهنگ خویش به دیگران و گشودن باب تعامل و گفت‌وگو و داد و ستد فرهنگی است. چنین به نظر می‌رسد که کشورمان از ظرفیت بالا و مطلوبی در زمینه دیپلماسی فرهنگی برخوردار است. از آنجا که جمهوری اسلامی ایران وضعیت مناسبی از نظر برخورداری از منابع قدرت سخت را داراست، لازم است بر قدرت نرم خود نیز بیافزاید و کوشش کند در این زمینه نیز به جایگاه شایسته خود در عرصه بین‌الملل نائل آید.

در این راستا مدیران و کارگزاران نظام باید در وهله اول ضمن شناخت ظرفیت‌های فرهنگی خود، در مراتب بعدی باید به معرفی آن به سایر جهانیان از طریق یک دیپلماسی قوی و کار آمد فرهنگی اقدام کنند. از آنجا که دیپلماسی فرهنگی در بلندمدت اثرگذاری مناسبی بر ملّت‌ها داراست و در ارتقا و درک متقابل میان فرهنگ‌ها موثر واقع می‌شود، بنابراین در دنیای امروز بسنده کردن به کاربرد شیوه‌های گذشته در زمینه دیپلماسی پاسخگوی نیازهای کنونی در توسعه روابط با کشورها نیست، لذا باید ساز و کارهای جدیدی برای دیپلماسی فرهنگی تعریف شود تا قابلیت‌ها و توانایی‌های خویش را در سیستمی متشکل از اهداف دولت، ابزارهای فرهنگی و انتقال حجم وسیع انتقال اطلاعات به کار گیرد.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که فرصت‌های پیش روی دیپلماسی فرهنگی در ایران که می‌توان با توجه به آنها فعالیت‌های در خوری را انجام داد، عبارتند از کم‌توجهی به ظرفیت خرده‌فرهنگ‌ها، اسلام‌هراسی، شیعه‌هراسی و ایران‌هراسی، تضاد راهبردی قدرت‌های جهانی خصوصا ایالات متحده آمریکا با جمهوری اسلامی ایران، ضعف فرهنگ دیپلماسی، محدودسازی ایران در مرزهای داخلی خود، تحریم‌های متنوع اقتصادی. از جمله فرصت‌ها و راهکارهای پیش روی دیپلماسی فرهنگی می توان به بهره‌گیری از فن‌آوری‌های نوین در سیاست های فرهنگی، پرهیز از هر گونه موازی‌کاری فرهنگی و انسجام مدیریتی، اعتمادسازی بین المللی، توجه مدیران و کارگزاران به توسعه قدرت نرم نظام، بسترسازی فرهنگی در کشورهای تاثیرگذار و اعزام رایزن فرهنگی اشاره کرد.