حسن فتاحی
درآمدی بر یک چالش ملی و فرا-حکمرانی (بخش آخر)
کاهش برد موشکی و آیندهی امنیت «ایران» در نظم جدید خاورمیانه
فریدون علیمازندرانی، حسن فتاحی و مصطفی روستایی در آخرین بخش از سلسله یادداشتهای مشترک خود برای دیپلماسی ایرانی مینویسند: کاهش برد موشکی به ۵۰۰ کیلومتر، از نظر راهبردی یک اشتباه بنیادی سخت و سنگین و پرهزینه و پرتبعات تلقی میشود؛ اشتباهی که نهفقط ابزار نظامی، بلکه موقعیت، اعتبار و بازدارندگی کشور را نشانه میگیرد.
ادامه مطلب
درآمدی بر یک چالش ملی و فرا-حکمرانی (بخش نهم)
معنای راهبردی و پیامدهای کاهش برد موشکی در ساختار قدرت ایران
فریدون علیمازندرانی، حسن فتاحی و مصطفی روستایی در سلسله یادداشتهای مشترک خود برای دیپلماسی ایرانی مینویسند: کاهش برد موشکی ایران نه یک تصمیم فنی محدود، بلکه «یک تغییر راهبردی خطرناک» است که پیامدهای آن از سطح نظامی آغاز میشود و تا لایههای ژئوپلیتیکی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و حتی روانی امتداد مییابد.
ادامه مطلب
درآمدی بر یک چالش ملی و فرا-حکمرانی (بخش هشتم)
عقبنشینی از بازدارندگی فعال به دفاع انفعالی و پیامدهای راهبردی آن برای امنیت ایران
فریدون علیمازندرانی، حسن فتاحی و مصطفی روستایی در سلسله یادداشتهای مشترک خود برای دیپلماسی ایرانی مینویسند: در چهار دههی اخیر، بخش عمدهی امنیت ایران بر این فرض بنا شده بود که هر حملهی دشمن، میتواند با ضربهای بسیار سنگینتر پاسخ داده شود. این امکان، دشمن را از محاسبهی جنگ بازمیداشت، زیرا جنگ با ایران چیزی نبود که بتوان با هزینهی کم آغاز کرد. اما وقتی برد به ۵۰۰ کیلومتر کاهش یابد، ایران دیگر نمیتواند مراکز حیاتی دشمن را تهدید کند و همین مسئله دشمن را از حالت بازدارندگی به حالت هجوم منتقل میکند. در این وضعیت، ایران عملاً از حالت «جلوگیری از جنگ» به حالت «تحمل جنگ» منتقل میشود.
ادامه مطلب
چرا روشهای حل بحران رئیسجمهور آمریکا سبب تولید بحران بیشتر میشود
ترامپِ زمینتختگرا
حسن فتاحی در یادداشتی مینویسد: ترامپ میتواند به «زمین تخت» در سیاست بینالمللی بارو داشته باشد و تصور کند که با بمباران هوایی و تحریم و تحقیر میتواند بحرانها را ناپدید کند؛ اما واقعیت این است همانطور که کرهی زمین به باورهای تختگرایان اهمیتی نمیدهد و در طی چند میلیارد سال از پیدایشش همواره گرد بوده است، جهان واقعبینانهی ژئوپلیتیک هم به باورهای تختگرایانهی ترامپ اهمیت نمیدهند؛ هرچند به گفتهی خودش رئیسجمهور قویترین ارتش جهان باشد.
ادامه مطلب
درآمدی بر یک چالش ملی و فرا-حکمرانی (بخش ششم)
حذف قابلیت «تنبیه راهبردی» و اثرات آن بر بازدارندگی ایران و رفتار دشمنان
فریدون علیمازندرانی، حسن فتاحی و مصطفی روستایی در سلسله یادداشتهای مشترک خود برای دیپلماسی ایرانی مینویسند: از دست دادن قدرت تنبیه فقط یک تغییر عملیاتی نیست؛ یک تغییر روانی هم هست. بازدارندگی واقعی زمانی موفق است که دشمن از پاسخ طرف مقابل بترسد، حتی اگر آن پاسخ عملاً هرگز اجرا نشود. ترس دشمن از «نااطمینانی» نسبت به قدرت ایران، خود یکی از مهمترین ابزارهای بازدارندگی بوده است.
ادامه مطلب
درآمدی بر یک چالش ملی و فرا-حکمرانی (بخش ششم)
اثرات کاهش برد موشکی بر امنیت ملی، انسجام داخلی و ادراک تهدید در محیط داخلی
کاهش برد موشکی به ۵۰۰ کیلومتر، بهظاهر یک محدودیت تکنیکی است، اما در عمل، ساختار امنیت ملی ایران، نحوهی توزیع قدرت، احساس امنیت مردم و حتی انسجام سیاسی داخلی را تحت تأثیر قرار میدهد.
ادامه مطلب
درآمدی بر یک چالش ملی و فرا-حکمرانی (بخش پنجم)
فروپاشی توان ضربت دوم و پیامدهای آن بر بازدارندگی و رفتار دشمن
فریدون علیمازندرانی، حسن فتاحی و مصطفی روستایی در یادداشت مشترکی برای دیپلماسی ایرانی مینویسند: در دکترین دفاعی ایران – که بر خلاف بسیاری از قدرتهای بزرگ فاقد شبکهی متحدان رسمی، سپر دفاعی چندلایه یا نیروهای هوایی پیشرفته است – توان ضربت دوم نه یک عنصر فرعی، بلکه ستون فقرات بازدارندگی است. کاهش برد موشکی به ۵۰۰ کیلومتر، دقیقاً همین ستون را هدف میگیرد و توازن امنیتی را بهشکل خطرناکی تغییر میدهد.
ادامه مطلب
درآمدی بر یک چالش ملی و فرا-حکمرانی (بخش چهارم)
انگیزههای آشکار و پنهان ایالات متحده در تلاش برای محدودسازی برد موشکی ایران
فریدون علیمازندرانی، حسن فتاحی و مصطفی روستایی در یادداشت مشترکی برای دیپلماسی ایرانی مینویسند: واقعیت ژئوپلیتیک خاورمیانه نشان میدهد که این تلاشها بسیار فراتر از یک دغدغهی فنی یا امنیتی هستند. ایالات متحده، بهعنوان معماری که دهههاست نظم امنیتی خاورمیانه را شکل داده، انگیزههایی چندلایه برای تحمیل محدودیت موشکی بر ایران دارد. این انگیزهها را میتوان در دو دستهی بزرگ تحلیل کرد: «انگیزههای آشکار» که در سطح دیپلماسی بیان میشوند، و «انگیزههای پنهان و راهبردی».
ادامه مطلب
درآمدی بر یک چالش ملی و فرا-حکمرانی (بخش سوم)
پیامدهای ژئوپلیتیکی و راهبردیِ کاهش برد موشکی بر توازن قدرت در خاورمیانه
فریدون علیمازندرانی، حسن فتاحی و مصطفی روستایی در یادداشت مشترکی برای دیپلماسی ایرانی مینویسند: خاورمیانه از جمله معدود مناطقی در جهان است که «هیچ معماری امنیت جمعی» در آن وجود ندارد. نه اتحادیهی دفاعی، نه سازوکار منطقهای برای مدیریت بحران، و نه هیچ نهاد مشترکی که بتواند حملهی یک قدرت به قدرت دیگر را با سازوکارهای حقوقی مهار کند. در چنین فضایی، امنیت کشورها بر «بازدارندگی خودمحور» استوار است؛ یعنی هر کشور باید آنقدر قدرت داشته باشد که دشمن را از تهاجم منصرف کند.
ادامه مطلب
درآمدی بر یک چالش ملی و فرا-حکمرانی (بخش دوم)
پیامدهای عملیاتی و میدانیِ کاهش برد موشکی به ۵۰۰ کیلومتر
فریدون علیمازندرانی، حسن فتاحی و مصطفی روستایی در یادداشت مشترکی برای دیپلماسی ایرانی مینویسند: نخستین پیامد این محدودیت، «اجبار به استقرار مرزی» است. ایران امروز میتواند از عمق جغرافیایی گسترده خود استفاده کند و موشکهایی با برد هزاران کیلومتر را از نقاط امن، پنهان، کوهستانی و سختهدف قرارده، شلیک کند. اما با کاهش برد، این مزیت حیاتی از میان میرود و نقطهی شلیک باید تا حد ممکن به هدف نزدیک شود.
ادامه مطلب
درآمدی بر یک چالش ملی و فرا-حکمرانی (بخش اول)
نگاهی تحلیلی به پیامدهای درخواست کاهش بُرد موشکی توسط آمریکا و همپیمانانش
فریدون علیمازندرانی، حسن فتاحی و مصطفی روستایی در یادداشت مشترکی برای دیپلماسی ایرانی مینویسند: توسعهی موشکهای بالستیک/ پرتابیک و کروز نه تنها یک انتخاب نظامی، بلکه پاسخی ضروری به ترکیب نامتوازن قدرت در منطقه و فقدان حمایتگر خارجی برای امنیت ایران بوده است.
ادامه مطلب
درسهایی درباره رابطهی علم و اخلاق در عصر جدید
وجدان علمی پس از هیروشیما و ناگازاکی
حسن فتاحی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: تجربهی زیستهی دانشمندانِ پروژهی منهتن و حتی کسانی که از دورتر دستاندرکار پدیدآمدن شکافت هستهای برای ساخت بمب بودند، به یکی از مهمترین پروندههای اخلاق علم در تاریخ بشر تبدیل شد.
ادامه مطلب
بررسی پروژهی منهتن، دیدگاه نیلز بور و پیامدهای اخلاقی انقلاب هستهای بر تمدن مدرن
درسهای بمب اتمی و مسئولیت علمی
حسن فتاحی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: درسهای عصر اتمی فراتر از تسلیحات هستهای هستند. در دوران فناوریهای نوظهور مانند هوش مصنوعی، بیوتکنولوژی و تغییرات زیستمحیطی، چارچوب اخلاقی شکلگرفته در پاسخ به بمبهای هستهای همچنان حیاتی است. دانشمندان، سیاستگذاران و شهروندان باید دریابند که قابلیت فنی بدون مسئولیت اخلاقی میتواند ویرانی به بار آورد.
ادامه مطلب
تحلیلی بر رخدادها، فناوریها و پیامدها
تولد عصر اتم: از «شیکاگو پایل» تا بمب اتم
حسن فتاحی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: لحظهی آغاز واکنش زنجیرهای در شیکاگو نمادی است از قدرت دانش و دشواریِ پیامدهای آن. از یکسو نوید انرژی نو و پیشرفت علمی؛ از سوی دیگر راهی که به تولید سلاح جمعی انجامید.
ادامه مطلب
فتحعلیشاه و فارادی
وقتی دانش در غرب شکفت و ایران در جنگ فرسود
حسن فتاحی و ایران سیدی در یادداشت مشترکی مینویسند: ضرورت این مقاله آنجاست که بسیاری از ایرانیها گمان میکنند در اروپا پیشرفت دانش سرراست بوده و در ایرانِ زمان قاجار، میلِ به آن بهکل ازمیانرفته بود. این دیدگاههای خام و صفر و یکی سبب میشود که به ریشهیابی دلایل جاماندگی ایران خوب پرداخته نشود. دلایل جاماندگی ایران بسیار است و دربارهاش بسیار نوشتهاند؛ اما به باور ما نخستین گام در حل این مسئله دو چیز است: نخست اینکه بپذیریم جاماندهایم و دیگر آنکه باور داشته باشیم میتوانیم بار دیگر این جاماندگی را جبران کنیم.
ادامه مطلب
جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۵
آشکارسازی رفتار کوانتومی در مقیاس انسانی
ایران صیدی و حسن فتاحی در یادداشتی مشترکی برای دیپلماسی ایرانی مینویسند: این نوشتار به بررسی خاستگاه جایزه نوبل، شرح پژوهش برندگان در زمینه پدیدههای کوانتومی بزرگمقیاس، توضیح مفاهیم علمی ضروری برای خوانندگان غیرمتخصص، تحلیل اهمیت ژرف این دستاورد و معرفی دانشمندانی میپردازد که با پشتکار و خلاقیت خود، یکی از شگفتانگیزترین فصلهای تاریخ فیزیک را رقم زدند.
ادامه مطلب
پوپولیست و هواشناس
چگونه عوامفریبی جهان را گرفتار بحران میکند
حسن فتاحی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: پوپولیستها را نمیتوان از جهان حذف کرد. آنها تولید میشوند؛ اما میتوان با آموزش و آگاهیبخشی، مردمان را تربیت کرد تا فریب نخورند.
ادامه مطلب
رودررو با فروپاشی سیارهای
پیامدهای ناگوار جنگهای بزرگ و ضرورت یافتن سازوکار صلحآمیز
حسن فتاحی، زهرا محبیپورکانی، فریدون علیمازندرانی و مصطفی روستایی در یادداشت مشترکی برای دیپلماسی ایرانی مینویسند: این مقاله نتیجهی یک دورهمی اینترنتی بود که با دشواری بسیار برگزار کردیم و هرکدام از ما دیدگاههایی را مطرح کردیم. در این مقاله تلاش کردیم نشان دهیم که اگر جنگ دربگیرد، چه خواهد شد و پیامدهای آن چیست؛ و وقتی پیامدها را بخوانید درمییابید که چرا تلاش برای صلح – بهویژه صلح بزرگمقیاس منطقهای یا جهانی ضروری است.
ادامه مطلب
میاندیشم، پس هستم
نامهای به جان اسکیلز ایوری، دانشمند خردمند و ایراندوست
حسن فتاحی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: جان اسکیلز ایوری متولد ۱۹۳۳ در لبنان از والدین آمریکایی ، یک شیمی دان نظری است که به دلیل تحقیقاتش در زمینه شیمی کوانتوم ، ترمودینامیک ، تکامل و تاریخ علم مورد توجه قرار گرفته است. از اوایل دهه ۱۹۹۰، ایوری یک فعال صلح جهانی بوده است. در طول این سال ها، او بخشی از گروهی بود که با کنفرانس های Pugwash در زمینه علوم و امور جهانی مرتبط بود. در سال ۱۹۹۵، این گروه به دلیل تلاش های خود جایزه صلح نوبل را دریافت کردند.
ادامه مطلب
فرزند راستین پورسینا
امیرکبیر فناوری هسته ای: دکتر اعتماد و معماری برنامه هستهای ایران
احسان دستغیب و حسن فتاحی در یادداشت مشترکی به مناسبت درگذشت اکبر اعتماد می نویسند که در این نوشتار بازخوانی کوتاهی است از زندگی و نقش تاریخی مردی که شایسته است با عنوان «عالیجناب دکتر اکبر اعتماد» از او یاد کنیم؛ چهرهای اثرگذار در تاریخ علمی ایران که اکنون در آرامگاه همدان آرمیده است. منابع مورد استفاده در پانویسها آمدهاند.
ادامه مطلب
کمکی که این مقوله به بهبود دانش روابط بین الملل می کند
آینده پژوهی و روابط بین الملل
حسن فتاحی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: درک درست از آینده روابط بینالملل به یک درک بوستر از محیط آینده دنیا (Foresight) نیازمند است تا به شیوهای سیستمی بیابیم که چه چیزی احتمالاً ادامه دارد و چه چیزی تغییر می کند. آینده پژوهی مطالعه احتمالات آینده با تجزیه و تحلیل روندهای فعلی (Insight) و تاریخی (Hindsight) است. با این حال آینده پژوهی حرکت از حال به آینده نیست بلکه حرکت از آینده به زمان حال است. آینده پژوهان سعی میکنند دیدگاهی سیستمی یا کل نگر به دست آورند. آنها دیدگاه خود را بر چندین رشته مختلف، عمدتاً بر روی مقولههای STEEP استوار میکنند. STEEPمخفف این عبارت است: Social, Technological, Economic, Environmental and Political.
ادامه مطلب
باید آینده را به خوبی شناخت
بازخوانی استراتژیک تقابل اسرائیل و ایران
حسن فتاحی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: شناخت کشش آینده در روند این رویارویی، مستلزم دانستن وزن گذشته بنیان های این تقابل و تبیین اجزاء آن در یک ترکیب کلان و پویا، به بلندای تاریخ هر دو کشور و دوری از تحلیل های خطی است. واقعیت این است که بدون «دقت نسبت به جزئیات» نمی توان سیاست اسرائیل را شناخت به گونه ای که تحلیل های «نادقیق» به اندازه «نادرست» ناکارآمد هستند. از بین همه دشواری های فراراه شناخت نسبتاً صحیح، هیچ کدام به اندازه عدم تدقیق، نگران کننده نیست.
ادامه مطلب
تخلیه فرهنگی و تمدنی و انتروپی ژئوپولتیک
بازخوانی استراتژیک تحریم ها
حسن فتاحی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: هربرت شیلر، استاد علوم ارتباطات معتقد است غرب برای تداوم سلطه خود به روش های انحصاری رسانه ای، تبلیغاتی، و کنترل جریان اخبار و اطلاعات (کتاب، مجلات، اینترنت، فیلم، سریال، تبلیغات، اخبار و ...) و پان کاپیتالیسم سایبری متوسل است. دنیس راس از معماران تحریم ها علیه ایران بیش از هر چیز بر آثار دراز مدت این تحریم ها تأکید داشت که به گفته او دهه ها بعد خود را نشان می دهد. دنیس راس اخیرا گفته است که باید تصویر حرف های ما علیه ایران با اقدامات تندتر علیه این کشور تقویت شوند. از منظر روش مطالعه و پژوهش، تحریم ها متغیر مداخله گر محسوب می شوند که باید در کنار متغیرهای مستقل و وابسته تحلیل شوند.
ادامه مطلب