تهدیدات ناشی از تهران و بیثباتیهای منطقهای، چهره امنیت در خاورمیانه را دگرگون ساخته است اما برای مقابله با این تهدیدات، تمام کشورهای عربی مسیر واحدی را برنگزیدهاند.
ادامه مطلب
جنگ ایران بار دیگر روند تصمیمگیری پادشاهی را کند کرده، زیرا رهبری در حال ارزیابی مجدد استراتژی بلندمدت خود است. عربستان به خوبی میداند که نتیجه این درگیری هرچه باشد، آینده منطقه را حداقل برای دو دهه آینده تعیین خواهد کرد.
ادامه مطلب
بسیاری از تحلیلگران و سیاستگذاران شروع به پرسیدن همین سوال کردهاند: آیا مسیری برای خروج از این وابستگی دوگانه وجود دارد – مسیری که هم از اهرم مسکو و هم از نوسانات خلیج فارس عبور کند؟
ادامه مطلب
رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی به مناسبت روز ملی خلیج فارس با تأکید بر اینکه ایران منطقه خلیج فارس را ایمن خواهد کرد و بساط سوءاستفاده دشمن را از این آبراه برخواهد چید، تصریح کردند: فصل نوین خلیج فارس و تنگه هرمز در حال رقم خوردن است.
ادامه مطلب
رویا حکیمی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: این گلوگاه حیاتی انرژی دنیا، امروز نه با کنش ایران، که با ماجراجوییهای مکرر آمریکا و اسرائیل به هم ریخته است. وقتی پایگاههای لجستیک این بازیگران، آبراه را به منطقهای ملتهب گره زده، طبیعی است که امنیت ناوبری نابود شود و مدیریت فعال دولت ساحلی، نه یک انتخاب، که یک ضرورت فوری باشد.
ادامه مطلب
سید محمد شفیعی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: واکنش ایران به تحولات اخیر را میتوان در قالب تلاشی برای بازتعریف توازن بازدارندگی در خلیج فارس نیز در نظر گرفت. گسترش دامنه پاسخ به کشورهایی فراتر از بازیگران سنتی درگیری، نشاندهنده این است که تهران در حال ارسال این پیام است که هرگونه تهدید علیه زیرساختهای حیاتیاش، فارغ از منشأ دقیق آن، میتواند با پاسخ مستقیم مواجه شود.
ادامه مطلب
مسکو ممکن است به متن معاهده که شامل بند دفاع متقابل نمیشود، وفادار مانده باشد، اما این معاهده برای کمک به یک شریک کلیدی در خاورمیانه و یک همدست مهم در جنگ پوتین علیه اوکراین، کار چندانی انجام نداده است.
ادامه مطلب
محمد سجاد نوروزی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: توافقهای عادیسازی روابط میان رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای عربی، عملاً به ایجاد یک کمربند ژئوپلیتیکی همسو با واشینگتن در جنوب و جنوبغرب ایران منجر شده است.
ادامه مطلب
تجربه استراتژیک خلیج فارس نشان میدهد که بزرگترین خطر در بحرانهای منطقهای کمتر در وقوع جنگ و بیشتر در عادیسازی لفاظیهای قبل از آن نهفته است. وقتی گفتمان رویارویی به امری عادی تبدیل میشود، خویشتنداری استراتژیک تضعیف میشود و حاشیه محاسبات اشتباه گسترش مییابد. با این حال، ارزیابی هوشیارانه از پویاییهای فعلی نشان میدهد که اکثر بازیگران کلیدی تشخیص میدهند که هزینههای جنگ امروز بسیار فراتر از هرگونه دستاورد استراتژیک قابل قبول است.
ادامه مطلب
اخیراً، رسانههای ترکمنستان با استناد به پلتفرم نظارت بر پرواز FlightRadar۲۴ گزارش دادند که هواپیماهای ترابری نیروی هوایی ایالات متحده C-۱۷A Globemaster III و MC-۱۳۰ Super Hercules در منطقهای نامعلوم از ترکمنستان فرود آمدهاند. محل دقیق فرود رسماً اعلام نشده است.
ادامه مطلب
فاطمه خادم شیرازی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: لشکرکشی ترامپ به خلیج فارس بخشی از یک استراتژی کلان محسوب میشود. در این استراتژی، ابهامسازی هدفمند و روایتسازی گمراهکننده جایگزین شفافیت میشود.
ادامه مطلب
فرهاد قادری در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: پرسش اصلی این یادداشت این است: اسرائیل چگونه تلاش کرده بازدارندگی آسیبدیده خود را احیا کند؟ و آیا این تلاشها واقعاً به «بازگشت تعادل قوا» منجر شده یا سیاستهای جدید به «ناامنی بیشتر» انجامیده است؟ تعادل قوا در خلیج فارس چگونه شکل گرفته و امروز چه تغییراتی را تجربه میکند؟ و مهمتر: واقعگرایی تا چه حد میتواند این تحولات را تبیین کند.
ادامه مطلب
محسن شریف خدائی می نویسد: بازدارندگی در روابط بینالملل همواره بهعنوان یکی از ابزارهای اصلی برای جلوگیری از جنگ و حفظ ثبات جهانی مطرح بوده است. در دوران جنگ سرد، این مفهوم بیش از هر چیز با زرادخانههای هستهای و تهدید متقابل تعریف میشد.
ادامه مطلب
سید محمدمهدی سیدناصری در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: مناقشه بر سر نام «خلیج فارس» صرفاً یک جدال واژگانی نیست؛ بلکه تجسمی از تلاقی حقوق، تاریخ و هویت بینالمللی است؛ عرصهای که در آن مشروعیت یک نام به معنای مشروعیت حافظه تاریخی است.
ادامه مطلب
به نظر میرسد طرح ابتکاری همکاری خلیج فارس (ICI) از همان ابتدا بیشتر با هدف دستیابی به دستاوردهای سیاسی و نمادین شکل گرفته است تا نتایج معنادار در بخش امنیتی. اعتماد ناتو به تکرار مدلهای موفق قبلی کمکهای امنیتی که در جاهای دیگر به کار گرفته شده بود، به دلیل سوءتفاهمهای اساسی اولیه آن در مورد نقش نیروهای مسلح در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، تمایل محدود رهبران خلیج فارس برای مشارکت جدی در اصلاحات بخش امنیتی و انتظارات متفاوت بین ناتو و اعضای شورای همکاری خلیج فارس در مورد هدف نهایی طرح ابتکاری همکاری خلیج فارس، تضعیف شده است. این عوامل در کنار هم، ظرفیت این طرح را برای ارائه نتایج واقعاً متحولکننده برای هر دو طرف محدود کردهاند.
ادامه مطلب
محمد بیدگلی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: دولت های خلیج فارس میتوانند با طراحی الگوی همگرایی منطقهای و بر مبنای امکانات و مقتضیات فرهنگی، اقتصادی و سیاسی درجهتدهی به معادلات این منطقه و ارتقای جایگاه بینالمللی آن نقش محوری ایفا کنند.
ادامه مطلب
علیرضا محمدی نیگجه در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: روابط ایران و اتیوپی بهعنوان دو کشور مهم در خاورمیانه و شاخ آفریقا، طی دهههای اخیر روندی پر فراز و نشیب داشته است. موقعیت ژئوپلیتیک اتیوپی در شاخ آفریقا، نزدیکی به دریای سرخ و بابالمندب، و جمعیت بالای این کشور، آن را به یک بازیگر مهم منطقهای تبدیل کرده است. از سوی دیگر، ایران بهدلیل جایگاه ژئواستراتژیک در خلیج فارس و غرب آسیا، همواره به دنبال گسترش روابط خود با کشورهای آفریقایی، بهویژه اتیوپی، بوده است.
ادامه مطلب
محمد مونسان در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: تهاجم گسترده ۱۲ روزه دشمنان علیه خاک کشورمان با خسارت مالی حدود ۵۰۰ میلیارد دلاری به ایران بهوضوح از «عدم بازدارندگی» در برابر ابرقدرتها نشان داشت و نشان داد که کمکاری و تعارفات و ملاحظات بیدلیل در تامین تجهیزات موثر دفاعی و تهاجمی چقدر میتواند خسارتبار باشد. علت اصلی این عدم بازدارندگی، اشکالات اساسی در مبانی دکترین دفاعی ایران بوده است که دکترین دریایی را نیز شامل میشود. دشمن از این پس باید باور کند که تجاوز به ایران، یک فاجعه جهانی علیه دشمنان را در پی خواهد داشت نه صرفا یکسری عکس العملهای نمایشی و بیاثر تبلیغاتی برای حفظ آبرو. در این نوشتار در چند قسمت به اشکالاتی از دکترین دریایی ایران اشاره میشود.
ادامه مطلب
همکاری دفاعی پاکستان با پادشاهیهای خلیج فارس ممکن است به گونهای به نظر برسد که در آن یک قدرت متوسط بزرگتر با ارتشی توسعهیافته و حرفهای تصمیم میگیرد از شرکای خود حمایت کند و به ایجاد ظرفیت نظامی آنها کمک کند. با این حال، رزمایشهای مشترک برگزار شده بین کشورهای خلیج فارس و پاکستان برای پاکستان نیز مفید است. در واقع، این رزمایشها به نیروهای مسلح پاکستان امکان میدهد تا در معرض سیستمها و پلتفرمهای تسلیحاتی پیشرفته تولید غرب قرار گیرند که اسلامآباد ممکن است از زمان سرد شدن روابطش با ایالات متحده در سالهای اخیر، دسترسی به آنها را از دست داده باشد.
ادامه مطلب
محمد بیدگلی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: در واقع اقتصاد مهمترین بازوی قدرت این کشور در سالهای اخیر بوده البته که قطعاً چین آرزوهای بالاتری را برای خود متصور است و بعید نیست این اژدهای قرمز بعد از بعد اقتصادی به تقویت بعد نظامی خود بپردازد.
ادامه مطلب
تألیف سیدمحمدحسینی؛ سفیر سابق ایران در عربستان انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت خارجه، سال انتشار: بهار ۱۴۰۴
ادامه مطلب
عباس عبدالخانی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: پروژههایی نظیر کریدورها با هدف دور زدن مسیرهای ترانزیتی سنتی ایران و ایجاد مسیرهای جدید میان جنوب خلیج فارس، هند و اروپا طراحی شدهاند. تثبیت این مسیرها به معنای کاهش سهم ایران در ترانزیت بینالمللی و از دست رفتن فرصتهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی مهم در تعاملات منطقهای خواهد بود.
ادامه مطلب
کلکسیونی از عوامل ژئوپلیتیکی، اقتصادی و استراتژیک، رابطهٔ خصمانهٔ جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی را به سوی همکاری محتاطانه منطقهای سوق داده است.
ادامه مطلب
علی معموری در یادداشتی اختصاصی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: تحولات دنیای کنونی و جنگهای جاری آن در اروپای شرقی، خاورمیانه، و شبهقاره هند از تحقق درگیریها تمدنها در خطوط برخورد بین آنها نشان دارد؛ چنان چه رقابتهای قدرتهای بزرگ جهان نیز دارای ابعاد فرهنگی و دینی اساسی است. در نتیجه به نظر میرسد نقشه دنیای جدید بر اساس مناطق هویتی دینی – فرهنگی در حال شکلگیری است. این واقعیت در خاورمیانه نیز صدق میکند. خاورمیانه در تاریخ معاصر خود نیروهای سیاسی فعال مختلفی را شاهد بوده که در رقابت با یکدیگر به شکل مستمر در حال تغییر نقشه سیاسی منطقه و پس و پیش بردن مناطق نفوذ بودهاند.
ادامه مطلب
عباس عبدالخانی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: تأسیس GCC عمدتاً واکنشی به تحولات ژئوپلیتیکی پس از انقلاب ایران و آغاز جنگ ایران و عراق بود. شورا با اهدافی چون تقویت امنیت جمعی، ایجاد یکپارچگی اقتصادی، افزایش رفاه اجتماعی، و اتخاذ مواضع سیاسی واحد در برابر تحولات منطقهای و جهانی شکل گرفت.
ادامه مطلب
سید محمدکاظم سجادپور در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: پرسشی جدی قابل طرح است و آن اینکه روابط بینالمللی کشورهای جنوب خلیجفارس و کنشگری آنها در مناسبات جهانی چگونه قابل تجزیه و تحلیل است؟ این پرسش از آن جهت اهمیت دارد که اولاً در مورد نسبت این نوع کشورها با نظام بینالمللی، الگوهای تحلیلی کلیشهای وجود دارد و دوم آنکه، کنش و واکنشهای بینالمللی این کشورها، خود، بازتاب و پژواک تحولاتی است که در سطح جهانی رخ داده است. به عبارت دیگر، آینه بودگی خلیجفارس از دگرگونیهای جهانی در خور دقت است.
ادامه مطلب
سید احمد حسینی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: کنشگری کشور بزرگ و اثرگذاری چون ایران بسیار حائز اهمیت است چرا که ورود و عدم ورود این کشور در تحولات پیش رو بر موفقیت یا عدم موفقیت آنها تاثیر قابل توجهی خواهد گذاشت. به همین دلیل و با توجه به توان بازدارندگی ایران، آمریکا به اتخاذ رویکرد مذاکراتی مجبور شده و گفتوگوها در موضوع پرونده هستهای در جریان است که هر چه جلوتر می رویم دشواریها و فراز و نشیب های آن بیشتر نمایان میشود.
ادامه مطلب
فاطمه خادمشیرازی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: خاورمیانه از دورهای با محوریت نظم سنتی و ضمانتگری امنیتی آمریکا به مرحله جدید معاملهگری راهبردی و رشد نقش قدرتهای غیرغربی وارد شده است؛ نظمی پویا و پیچیده که در آن بازیگران منطقهای مانند عربستان باید برای تحقق ثبات و شکوفایی اقتصادی، بین گزینههای پرهزینه و متضاد، دست به انتخابهای کلیدی بزنند و برای تأمین امنیت، به سراغ مدلهای متنوعی از مشارکت و ائتلاف منطقهای و فرامنطقهای بروند.
ادامه مطلب
تصمیم احتمالی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای تغییر نام خلیج فارس به واژه مجعول و موهوم «خلیج عربی» در آستانه سفر اخیرش به کشورهای عربی خلیج فارس، موجی از واکنشهای گسترده در ایران و جامعه جهانی ایجاد کرد. با این حال، پس از اتمام سفر منطقهای به عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی، کاخ سفید اعلام کرد که خلیج فارس در اسناد رسمی ایالات متحده همچنان «خلیج فارس» باقی خواهد ماند. این عقبنشینی، که به گفته شبکه انبیسی نتیجه نگرانی واشنگتن از تأثیر منفی این اقدام بر مذاکرات حساس هستهای با ایران بود، نشاندهنده قدرت دیپلماسی تهران و حساسیت جهانی به هویت تاریخی این آبراهه است.
ادامه مطلب
علی مفتح در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی مینویسد: در این مقاله سعی شده است تا با بررسی موضوع نام خلیج فارس از نگاه زبان شناسی این موضوع مورد تاکید قرار گیرد که اساسا به دلایل گوناگون نمی توان نام خلیج فارس را تغییر و یا حتی دستکاری کرد (مواردی مانند «خلیج همیشه فارس» و غیره). خلیج فارس یک اسم خاص بر پایه مستندات تاریخی است. استفاده از این نام و رجوع به تاریخ مطمئن ترین راه برای جلوگیری از نتایج نامطلوب برای جامعه بین الملل است.
ادامه مطلب