از استراتژی سلب هویت تا سرقت جغرافیایی کشورهای همسایه

نویسنده: جهانبخش رشیدی، پژوهشگر علوم سیاسی و روابط بین‌الملل 

دیپلماسی ایرانی: تداوم تلاش‌های سیاسی برای جایگزینی نام مجعول خلیج عربی برای خلیج فارس، پروژه‌ای است که با حقایق تاریخی در تضاد است و نطفه‌ی تنش‌های خطرناک در آینده‌ای نزدیک را در منطقه می‌پروراند. همچنین شیوه رفتار همسایگان دارای تمایلات مداخله جویانه است و آمریکا با آنان ائتلاف های امنیتی فراوانی ایجاد کرده است. 

در دوره پیشا انقلاب اسلامی ایران، هریک از نظام های حاکم بر ایران به منظور مقابله با تنهایی راهبردی خود، الگوی روابط خارجی ویژه ای با دنیای خارج در پیش گرفته اند. فرمانروایان قاجار بارها کوشیده اند تا متحدان راهبردی را برای مهار خطرهای موجود در مقابل حفظ یکپارچگی سرزمین ایران بیابند؛ به عنوان نمونه به فرانسه در برابر روسیه، بریتانیا در برابر روسیه، روسیه در برابر بریتانیا ، آمریکا در برابر روسیه (شوروی) و بریتانیا امید داشته اند. سرانجام دریافته‌اند که متحد راهبردی ندارند و نمی توان به دیگر دولت ها اعتماد کرد. رضاشاه پهلوی نیز قربانی تلاش غیر مستقیم برای همدلی با آلمان نازی علیه روسیه و بریتانیا شد. 

باید اذعان داشت که کشور ایران هیچگاه با دیگر همسایگان و یا قدرت ها به عنوان شریک راهبردی و بی چون و چرا محسوب نمی شد. و پیروی از سیاست سلب هویت از برنامه های جدی آنان در قبال موجودیت ایران است. (رشیدی، عسکری، ۱۴۰۴،۱۰). 

اکنون برای درک حقیقت موضوع می توان به جزئیات زیر اشاره داشت: 

۱. مهندسی یک جعل تاریخی از سر بلگریو انگلیسی و جمال عبدالناصر ناصر تا هیبت الحلبوسی 

تحریف نام خلیج فارس، حاصل یک جریان خودجوش تاریخی نیست، بلکه محصول عوامل استعماری و سیاسی است: 

معمار جعل: بررسی اسناد دیپلماتیک بریتانیا در نیمه اول قرن بیستم نشان‌دهنده تغییر استراتژی از شناسایی جغرافیایی مستند به ترویج عناوین ناسیونالیستی برای ایجاد بلوک‌های منطقه‌ای است. در دهه‌های ۱۹۳۰ تا ۱۹۵۰ میلادی سر چارلز بلگریو، نماینده سیاسی بریتانیا در بحرین، نقش اصلی را در ترویج عنوان جعلی خلیج عربی ایفا کرد. او با هدف ایجاد شکاف و تفرقه میان ایران و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، برای نخستین بار در مجله صوت‌البحرین (۱۹۵۵) این نام را به صورت رسمی مطرح کرد تا سیاست تفرقه بینداز و حکومت کن را در منطقه پیاده کند. 

ابزار سیاسی: استفاده ابزاری از این عنوان در دهه ۱۹۶۰ میلادی، جمال عبدالناصر، رئیس‌جمهوری وقت مصر، با هدف استفاده از ناسیونالیسم عربی به عنوان ابزاری در دیپلماسی و در واکنش به سردی روابط با ایران استفاده از خلیج عربی را در کتب درسی و مکاتبات رسمی مصر دستور داد در حالی که پیش از آن در تمامی اسناد رسمی کشورهای عربی نیز از نام «خلیج فارس» استفاده می‌شد. 

۲. پاسخ به ادعاهای کاذب

مروجان این جعل گاهی به متون کلاسیک جغرافیایی استناد می‌کنند که در آن‌ها عنوان «Sinus Arabicus» دیده می‌شود. اما واقعیت تاریخی این است که در تمامی نقشه‌های یونانی و رومی، این اصطلاح منحصراً برای دریای سرخ به کار می‌رفته است. بنابراین اطلاق آن به خلیج فارس یک «سرقت جغرافیایی» آشکار است که هیچ وجاهت علمی یا تاریخی ندارد. 

۳. جنگ تاریخی

تداوم این تحریف همسایگان ما را در مسیری قرار داده است که می‌تواند به یک جنگ تاریخی دامنه‌دار میان ملت‌ها تبدیل شود. باید به صراحت گوشزد کرد که این سیاست تغییر نام‌های جغرافیایی، یک خیابان دوطرفه است. ایران با تکیه بر تاریخ کهن خود، مستندات بسیاری در اختیار دارد که می‌تواند در صورت تداوم سیاست‌های خصمانه، اقدام به بازتعریف نام‌های جغرافیایی در حوزه پیرامونی خود کند، بازنگری در نام‌هایی که ریشه در اسناد پیشین دارند. پرسش اینجاست: آیا دامن زدن به این نزاع نام‌ها، هیچ کمکی به توسعه یا رفاه ملت‌های ما می‌کند؟ قطعاً خیر. این بازی با حاصل‌جمع صفر، تنها به اتلاف منابع و تولید نفرت و کینه توزی می‌انجامد. 

۴. جایگاه حقوقی و چشم‌انداز آینده سازمان ملل متحد

طی اسناد فنی و بخشنامه‌های رسمی نام «خلیج فارس» را به عنوان تنها عنوان استاندارد و بین‌المللی پذیرفته‌شده اعلام کرده است. این نهاد جهانی استفاده از هرگونه نام مجعول را به دلایل سیاسی و نژادپرستانه مردود می‌داند. اکنون ما از همسایگان خود دعوت می‌کنیم تا با نگاهی خردمندانه از این مسیر پرخطر فاصله بگیرند. جمهوری اسلامی ایران علی‌رغم قدرت خود در پاسخگویی به این تحریفات همواره اولویت خود را بر همکاری‌های اقتصادی و برادری منطقه‌ای قرار داده است. ادامه این جعل تاریخی بازی با آتشی است که صلح و امنیت پایدار را برای نسل‌های آینده در منطقه به خاکستر تبدیل خواهد کرد. تاریخ، همواره در جایگاه داور نهایی حقایق را حفظ خواهد کرد. 

منابع: رشیدی، جهانبخش؛ عسکری، شهرام؛ بررسی دلایل انطباق و همسویی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران با الگوی واقع گرایی با تاکید بر معمای امنیت ۱۴۰۴، پژوهش نامه ایرانی روابط بین‌الملل