پیشنهد کانادا به اروپا چیزی فراتر از یک شراکت تجاری است

نویسندگان: جوهانس ثیم (Johannes Thimm) و نیکولای ون اندارزا (Nicolai von Ondarza)

دیپلماسی ایرانی: مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، در راستای پیشبرد راهبرد خود مبنی بر ایفای نقش به عنوان یک «قدرت میانی»، بیش از هر جای دیگر به اروپا چشم دوخته است. او درست در همان روزی که مذاکرات تجاری با ایالات متحده را متوقف کرد، اعلام کرد که کانادا برای دستیابی به یک «شراکت امنیتی و اقتصادی قوی‌تر و عمیق‌تر» با اتحادیه اروپا وارد مذاکره خواهد شد. همچنین قرار است او در تاریخ ۱۷ سپتامبر در پارلمان اروپا سخنرانی کند.

کانادا پیوندهای اقتصادی نزدیکی با ایالات متحده دارد؛ با این حال، از آنجا که اقتصاد کانادا بسیار کوچک‌تر از اقتصاد همسایه جنوبی‌اش است، این کشور در صورت اقدام انفرادی، در موقعیت بسیار نامساعدی قرار می‌گیرد. کارنی امیدوار است که اتحادیه اروپا به عنوان یک وزنه تعادل عمل کند؛ او صراحتاً به این اتحادیه به عنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان و شریکی هم‌فکر اشاره می‌کند.

حرکت کانادا به سوی شراکتی عمیق‌تر با اتحادیه اروپا

اتحادیه اروپا شریکی آشکار و طبیعی برای کانادا محسوب می‌شود و دو طرف از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید، روابط نزدیک خود را بیش از پیش تقویت کرده‌اند. در سال ۲۰۲۵، اتحادیه اروپا و کانادا بر سر یک «شراکت امنیتی و دفاعی» به توافق رسیدند. کانادا به نخستین و تا به امروز، تنها کشور غیرعضو اتحادیه اروپا تبدیل شد که به سازوکار تدارکات دفاعی در چارچوب برنامه ۱۵۰ میلیارد یورویی «SAFE»  دسترسی پیدا کرد. اتاوا همچنین برای اجرای پروژه‌های بزرگ تدارکات دفاعی، نگاه خود را به اروپا معطوف کرده است؛ که تازه‌ترین نمونه آن، تصمیم اولیه‌ای با اهمیت تاریخی برای خرید زیردریایی از آلمان است. توافق‌نامه «CETA» که از سال ۲۰۱۷ به صورت موقت اجرایی شده، چارچوبی بلندپروازانه برای تجارت آزاد فراهم آورده است که ضمن کاهش موانع تجاری، شامل سازوکارهایی برای حمایت از سرمایه‌گذاری نیز می‌شود.

اروپایی‌ها نیز به‌طور فزاینده‌ای از حضور کانادا در شماری از سازوکارهای منعطف خود استقبال می‌کنند. در ماه مه ۲۰۲۶، کارنی به نخستین غیراروپایی تبدیل شد که در نشست «جامعه سیاسی اروپا» شرکت کرد؛ در ماه سپتامبر، وزیر امور خارجه کانادا به نشست وزرای خارجه اتحادیه اروپا دعوت شد؛ و در ماه اکتبر، وزیر تجارت کانادا در جلسه شورای اتحادیه اروپا حضور خواهد یافت. در گفتگوها پیرامون معماری گسترده‌تر امنیت اروپا، کانادا اکنون در کنار نروژ، اوکراین و بریتانیا، در زمره نزدیک‌ترین شرکای اروپا جای گرفته است.

از تنوع بخشی به حمایت متقابل

با این حال، عدم تعادل آشکاری در سطح حمایت سیاسی که اتاوا و بروکسل از یکدیگر ارائه کرده اند وجود دارد. زمانی که دونالد ترامپ تهدید کرد که گرینلند را تحت کنترل خواهد گرفت، دولت کانادا تاکید کرد که گرینلند بخشی از دانمارک، متحد ناتو است. در مقابل، اروپا تا حد زیادی در مورد پیشنهاد ترامپ مبنی بر تبدیل شدن کانادا به پنجاه و یکمین ایالت ایالات متحده سکوت کرده است. بروکسل همچنین به دلیل درگیری تجاری که توسط دولت ترامپ با کانادا آغاز شده است، محدود شده است. اگرچه رئیس کمیته تجارت بین‌الملل پارلمان اروپا، Bernd Lange، خواستار همبستگی با کانادا شده است، ماروش شفچوویچ، کمیسر تجارت اتحادیه اروپا، میانجیگری یا طرفداری را رد کرده است. با این حال، با تشدید تهدیدها و اقدامات تجاری علیه کانادا، شکاف بین اصولی که اتحادیه اروپا به دنبال حفظ آن است و رفتار ایالات متحده در حال افزایش است.

انتقاد آشکار از رفتار دولت آمریکا در قبال کانادا بدون شک هزینه های سیاسی و اقتصادی برای اتحادیه اروپا از جمله برای آلمان در پی خواهد داشت. اما خودداری هم بهایی دارد. دولت ترامپ استراتژی «تفرقه بینداز و حکومت کن» را دنبال می‌کند: این دولت ترجیح می‌دهد با دولت‌های جداگانه معامله کند تا از مزیت قدرت خود در هر روابط دوجانبه استفاده کند. با این حال، هر چه کشورها هماهنگ‌تر باشند و هرچه در مقاومت در برابر تهدیدات و فشار تجاری ایالات متحده متحدتر باشند، هزینه‌های بیشتری برای واشنگتن خواهد داشت. حمایت عمومی در ایالات متحده از رویکرد تقابلی ترامپ در قبال کانادا و اروپا محدود است. اگر هزینه های اقتصادی برای آمریکایی ها افزایش یابد، این حمایت احتمالاً بیشتر کاهش می یابد.

بنابراین اروپا باید از نشست اتحادیه اروپا و کانادا در پایان اکتبر برای پذیرش پیشنهاد کارنی برای مشارکت اقتصادی و امنیتی عمیق تر استفاده کند. اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون، حتی رمان «عضویت وابسته» را برای کانادا پیشنهاد کرده است. برای عملی ساختن این امر، دو طرف باید راه‌های سودمند متقابل را برای تعمیق همکاری خود بررسی کنند. گزینه های مورد بحث عبارتند از مواد خام و انرژی حیاتی، امنیت قطب شمال، هوش مصنوعی و مشارکت کانادا در همکاری دفاعی اروپا. فراتر از این، اتحادیه اروپا و کانادا باید در مورد اینکه تشدید بیشتر تنش آمریکا چه واکنشی هماهنگ را به دنبال خواهد داشت، توافق کنند. چنین رویکردی اتحادیه اروپا را از شریکی برای تنوع بخشی به شریک حمایت متقابل تبدیل می کند.

فراخوان کارنی برای اتحاد قدرت های متوسط در سراسر جهان طنین انداز شده است. کانادا و اتحادیه اروپا اهداف و ارزش های بسیاری مشترک دارند. بنابراین، یک مشارکت عمیق‌تر می‌تواند به عنوان الگویی برای همکاری با دیگر قدرت‌های میانی باشد. مقاومت محکم تر و جمعی در برابر تلاش های ترامپ برای اجبار، اعتبار اتحادیه اروپا را به عنوان یک بازیگر جهانی تقویت می کند و می تواند راه را برای تلاش های گسترده تر برای دفاع از نظم بین المللی مبتنی بر قوانین هموار کند.

منبع: موسسه مطالعات امور امنیتی و بین‌المللی آلمان (SWP) / تحریریه دیپلماسی ایرانی/۱۱