شکاف در جبهه غرب

دیپلماسی ایرانی: با ادامه تنش‌ها پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، نشانه‌های آشکاری از اختلاف میان متحدان غربی درباره نحوه مواجهه با این بحران دیده می‌شود. در حالی که واشنگتن تلاش دارد حمایت گسترده‌تری از شرکای اروپایی خود برای این جنگ جلب کند، برخی دولت‌های اروپایی از جمله اسپانیا و آلمان به‌صراحت اعلام کرده‌اند که قصد مشارکت در این درگیری را ندارند و حتی استفاده از پایگاه‌های نظامی خود برای چنین حملاتی را رد کرده‌اند.

در تازه‌ترین موضع‌گیری، خوزه مانوئل آلبارس، وزیر امور خارجه اسپانیا، ادعای مطرح‌شده از سوی کاخ سفید درباره موافقت مادرید با استفاده از پایگاه‌های نظامی این کشور برای حملات آمریکا علیه ایران را قاطعانه رد کرد. این واکنش پس از آن مطرح شد که کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، مدعی شده بود اسپانیا پس از تهدیدهای دونالد ترامپ مبنی بر قطع روابط تجاری، با همکاری نظامی موافقت کرده است. آلبارس با رد این ادعا تأکید کرد که موضع دولت اسپانیا در قبال جنگ «کاملاً روشن و بدون تغییر» است و مادرید اجازه استفاده از پایگاه‌هایش برای چنین عملیات‌هایی را نداده است.

این اختلاف زمانی تشدید شد که دونالد ترامپ تهدید کرد در صورت ادامه مخالفت اسپانیا، توافق‌های تجاری با این کشور را متوقف خواهد کرد. این اولتیماتوم در واکنش به تصمیم دولت اسپانیا برای جلوگیری از استفاده آمریکا از پایگاه‌های نظامی در خاک این کشور برای حملات علیه ایران مطرح شد. پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، نیز در سخنرانی تلویزیونی خود بار دیگر موضع کشورش را تکرار کرد و گفت: «موضع "نه به جنگ" از سوی دولت اسپانیا روشن و تغییرناپذیر است.» او تأکید کرد که این رویکرد در قبال سایر بحران‌های بین‌المللی از جمله جنگ اوکراین و بحران غزه نیز اتخاذ شده است. سانچز در واکنش به تهدیدهای ترامپ تصریح کرد که تسلیم شدن در برابر فشارها به معنای همدستی در اقدامی است که با ارزش‌ها و منافع اسپانیا در تضاد است.

مواضع دوگانه اروپا و اختلاف در داخل اتحادیه

موضع اسپانیا تنها نمونه از تردیدهای اروپا درباره همراهی با سیاست‌های واشنگتن در قبال ایران نیست. در آلمان نیز مقامات دولتی به‌صراحت اعلام کرده‌اند که برلین قصد مشارکت در جنگ را ندارد. بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان، اعلام کرد که کشورش نه‌تنها به این درگیری ملحق نخواهد شد بلکه به دنبال کاهش تنش‌ها است. یوهان واده‌فول، وزیر خارجه آلمان نیز تأکید کرد که برلین در هیچ اقدام نظامی علیه ایران شرکت نخواهد کرد و همچنین در هیچ پروژه‌ای برای «تغییر رژیم» در این کشور مشارکت ندارد. او در عین حال گفت که آلمان با گروه‌های مخالف ایرانی در تماس است و از آنچه «حق مردم ایران برای تعیین سرنوشت خود» خواند، حمایت می‌کند.

در همین حال، فرانسه نیز موضعی دوگانه اتخاذ کرده است. امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، ضمن ابراز همبستگی با اسپانیا در برابر تهدیدهای تجاری آمریکا، تلاش کرده است نقش میانجی را در کاهش تنش‌ها ایفا کند. او از یک سو حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را مغایر قوانین بین‌المللی دانسته و از سوی دیگر تهران را به دلیل آنچه نقض مقررات بین‌المللی از طریق برنامه هسته‌ای می‌نامد، مورد انتقاد قرار داده است. در آلمان نیز اختلافات داخلی بر سر نحوه مواجهه با این بحران دیده می‌شود. فردریش مرتس، صدراعظم این کشور، که با مشکلات اقتصادی و فشار سیاسی از سوی حزب راست‌گرای آلترناتیو برای آلمان مواجه است، رویکردی محتاطانه در قبال ترامپ اتخاذ کرده و از مخالفت علنی با او پرهیز کرده است. با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که مرتس در گفت‌وگوهای خصوصی از موضع اسپانیا و بریتانیا حمایت کرده است.

 موضع مبهم ایتالیا و نقش محتاطانه استرالیا و بریتانیا

در میان کشورهای اروپایی، موضع ایتالیا نیز به‌گونه‌ای مبهم و محتاطانه توصیف می‌شود. جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، تلاش کرده است روابط نزدیک خود با ترامپ را حفظ کند و در عین حال از اتخاذ موضعی صریح در قبال جنگ خودداری کند. او در گفت‌وگویی رادیویی اعلام کرد که «ما در جنگ نیستیم و قصد ورود به آن را هم نداریم»، اما در عین حال از نگرانی خود درباره افزایش بی‌ثباتی در نظام بین‌الملل سخن گفت.

آنتونیو تاجانی، وزیر خارجه ایتالیا، نیز عنوان داشت که واشنگتن تاکنون درخواست رسمی برای استفاده از پایگاه‌های نظامی این کشور جهت عملیات علیه ایران ارائه نکرده است و در صورت مطرح شدن چنین درخواستی، رم آن را بررسی خواهد کرد. پنی وانگ، وزیر امور خارجه استرالیا هم با اتخاذ موضعی محتاطانه خبر داد که در هیچ عملیات هجومی علیه ایران شرکت نخواهد کرد و حمایت محدود خود از اقدامات آمریکا و رژیم صهیونیستی صرفاً در راستای منافع ملی است.

در بریتانیا نیز دولت کر استارمر تلاش کرده است میان حفظ روابط نزدیک با آمریکا و اجتناب از ورود مستقیم به جنگ توازن برقرار کند. نخست‌وزیر بریتانیا اعلام کرده است که کشورش به حملات اولیه علیه ایران نپیوسته، زیرا این اقدام از نظر حقوقی و عملیاتی مبنای کافی نداشته است. با این حال، او تأیید کرده که هواپیماهای آمریکایی از برخی پایگاه‌های نظامی بریتانیا برای انجام عملیات استفاده کرده‌اند. استارمر در عین حال تأکید کرده که نیروی هوایی بریتانیا در حملات تهاجمی علیه ایران شرکت نخواهد کرد و نقش لندن در منطقه بیشتر دفاعی است. دولت بریتانیا همچنین از استقرار تجهیزات نظامی اضافی از جمله جنگنده‌ها، سامانه‌های دفاع هوایی و ناوشکن در منطقه خبر داده و اعلام کرده است که هدف این اقدامات حفاظت از نیروها و منافع بریتانیا در خاورمیانه است.

در مقابل، دونالد ترامپ واکنش تندی به برخی مواضع اروپایی نشان داده است. او در گفت‌وگویی با روزنامه نیویورک پست، اسپانیا را «بازنده» توصیف کرد و از عملکرد بریتانیا نیز ابراز ناامیدی کرد. ترامپ با انتقاد از نخست‌وزیر بریتانیا گفت که «او وینستون چرچیل نیست.» این اظهارات نشان‌دهنده افزایش تنش در روابط آمریکا با برخی متحدان اروپایی است؛ شکافی که در شرایطی رخ می‌دهد که واشنگتن به دنبال جلب حمایت بیشتر برای سیاست‌های خود در قبال ایران است. با این حال، به نظر می‌رسد بسیاری از دولت‌های اروپایی با توجه به نگرانی از گسترش جنگ و پیامدهای اقتصادی و امنیتی آن، ترجیح می‌دهند از ورود مستقیم به این درگیری پرهیز کنند.

مخالفت افکار عمومی جهانی با جنگ

علاوه بر مخالفت برخی کشورها، افکار عمومی هم سیاست های جنگ طلبانه ترامپ را بر نمی تابد. کما اینکه روز شنبه تجمع‌هایی در حمایت از ایران و در اعتراض به جنگ در چند کشور برگزار شد. در لس‌آنجلس آمریکا، صدها نفر از مخالفان جنگ و حامیان محور مقاومت شامل ایران، فلسطین، لبنان و یمن مقابل ساختمان شهرداری این شهر گرد هم آمدند. این تجمع به دعوت گروه‌های صلح‌طلب و ضدجنگ آمریکایی برگزار شد و شرکت‌کنندگان با در دست داشتن پلاکارد و سر دادن شعارهایی از سیاست‌های دولت دونالد ترامپ انتقاد کردند و سکوت جامعه جهانی در برابر اقدامات اسرائیل را محکوم کردند. در این برنامه چند فعال ضدجنگ آمریکایی نیز برای حاضران سخنرانی کردند. برگزارکنندگان اعلام کردند تجمعات مشابهی در پنجاه ایالت آمریکا برنامه‌ریزی شده و در کالیفرنیا نیز همزمان در چند نقطه دیگر برگزار شده است. همچنین شامگاه شنبه در پایتخت تونس تجمعی در اعلام همبستگی با ایران برگزار شد. شهروندان تونسی با سر دادن شعارهایی حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران را محکوم کردند. این تجمع به دعوت «کمیته ملی حمایت از مقاومت فلسطین» و با مشارکت برخی احزاب و نهادهای مدنی برگزار شد.

نظرسنجی‌های اخیر افکار عمومی در چند کشور اروپایی هم نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از شهروندان این کشورها با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران مخالف هستند و از مواضع محتاطانه دولت‌های خود در قبال این بحران حمایت می‌کنند. به نوشته ایسنا، در اسپانیا نتایج یک نظرسنجی که توسط یک مؤسسه تحقیقاتی در مادرید انجام شده نشان می‌دهد حدود ۶۸ درصد از پاسخ‌دهندگان با این حملات مخالفند. همچنین ۵۷ درصد از تصمیم دولت اسپانیا برای عدم ارائه پشتیبانی نظامی به آمریکا و اسرائیل حمایت کرده‌اند و ۵۳ درصد نیز مخالف استفاده از پایگاه‌های نظامی این کشور برای عملیات مرتبط با این درگیری هستند. در ایتالیا نیز بر اساس نظرسنجی مؤسسه YouTrend، حدود ۵۶ درصد از پاسخ‌دهندگان با مداخله نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران مخالفت کرده‌اند. نزدیک به ۴۸ درصد معتقدند دولت ایتالیا باید در این بحران بی‌طرف بماند و نقش میانجی ایفا کند.

در آلمان، نظرسنجی شبکه ARD نشان می‌دهد ۵۸ درصد از مردم جنگ علیه ایران را موجه نمی‌دانند و ۷۵ درصد نیز نگران گسترش درگیری در منطقه هستند. همچنین اعتماد به آمریکا به ۱۵ درصد کاهش یافته که پایین‌ترین سطح در دو دهه اخیر است. در انگلیس نیز نظرسنجی YouGov نشان می‌دهد ۴۹ درصد با حملات آمریکا به ایران مخالف و تنها ۲۸ درصد موافق هستند. بخش قابل توجهی از شهروندان نیز با استفاده از پایگاه‌های نظامی بریتانیا برای این حملات مخالفت کرده‌اند./شرق