آیا "چین" به "دموکراسی" نیاز دارد؟

۳۰ دی ۱۳۹۳ | ۱۷:۳۸ کد : ۱۹۴۳۳۳۹ سرخط اخبار

برخی ناظران همواره استدلال کرده اند که چین هر مقدار هم رشد مادی بالایی داشته باشد، باز هم نبود دموکراسی در آن موجب عقب ماندگی اش خواهد بود.

به گزارش فرارو به نقل از بی بی سی، من* هم همچون وینستون چرچیل معتقدم، دموکراسی با وجود تمام کاستی ها و دردسرهایش، یک نظام خوب و کارآمد در اختیار کشورهای مدرن می گذارد و در عین حال که راه را برای پیشرفت و تکامل شهروندان باز گذاشته و سوپاپ اطمینانی را برای تغییر آرام دولت فراهم می آورد.
 

آیا چین به دموکراسی احتیاج دارد؟ 

جدای از اینها، دموکراسی برای این که کارآمد باشد، به دستگاه قضایی مستقل و تا حدی هم مدارا نیاز دارد. در چین، برخی از ستون های دموکراسی که می توانند این کشور را در مسیر دموکراسی رقابتی هدایت کنند، غایبند.
 
از جمله ایدۀ دستگاه قضایی مستقل در چین وجود ندارد. در این کشور به جای آنکه قانون وسیله ای برای به چالش کشیدن مسئولان و طلب پاسخگویی باشد، مدتهاست که به ابزاری بدل شده تا حاکمان به وسیلۀ آن بتوانند تصمیمات خود را اجرایی کنند.
 
همچنین پیشینۀ تاریخی دموکراسی نیز در چین غایب است. تنها انتخابات شبه آزاد و ملی که در این کشور برگزار شده است به سال 1912 بازمی گردد که در نهایت به ترور رهبر حزب برنده منتهی شد و پس از آن نیز قدرت به چنگ نظامیان افتاد.
 
زمانی که حزب کمونیست از دموکراسی دم می زند، منظور فرآیندهای درون حزبی ای است که منجر به کارآمدتر شدن حاکمیت حزب می شوند. انتخابات روستایی در این کشور برگزار می شود، اما حتی در آن انتخابات نیز نامزدها به دقت دستچین می شوند.
 
در سوی دیگر، انتخاب اعضای پولیتبرو و کمیتۀ دائمی پشت درهای بسته و در کنگره های حزب که هر پنج سال یک بار تشکیل می شود، صورت می گیرد.
 
برخی ناظران دیدی مثبت به این موضوع دارند. از نظر آنها، چین نیازی به نظام پردردسر دموکراسی ندارد، و ادارۀ آن از طریق گروهی از نخبگان که از سوی حزب انتخاب می شوند بهتر صورت می گیرند و البته آنها معتقدند که این سیستم در عمل نشان داده که از دولتهای غربی بسیار کارآمدتر است.
 
اگر در این استدلال دقیق شویم، و آن ایدۀ تکراری نظام کنفسیوسی در چین را کنار بگذاریم، متوجه می شویم که چندان مستحکم نیست.
 
موفقیت اقتصادی 
چین با رشد اقتصادی زیادش که از دهۀ هشتاد میلادی آغاز شد، حیرت جهانیان را برانگیخته است.
 
چین با ترکیب نیروی کار ارزان و فراوان، با سرمایۀ ارزان، و مقاصد صادراتی مشتاق، توانسته است در مدت زمانی کوتاه بیش از هر کشوری در طول تاریخ، مردم را از فقر بیرون بکشد.
 
در این روند، هدف دنگ ژیائوپینگ برای تضمین ادامۀ حکومت تک حزبی با بدل کردن حزب کمونیست به وسیله ی تحقق رشد اقتصادی، به رژیم کمونیستی مشروعیتی تازه بخشیده است.
 
اما در حال حاضر، رهبری کنونی چین به ریاست ژی جین پینگ که همزمان ریاست جمهوری کشور و ریاست حزب کمونیست را برعهده دارد (به علاوۀ پنج شغل مهم دیگر) چالشی پیش روی خود می بیند که با چالشی که دنگ ژیائوپینگ در جنگ قدرتی که پس مرگ مائو در سال 1976 با آن مواجه شد متفاوت است.
 

آیا چین به دموکراسی احتیاج دارد؟
ژی جین پینگ


معادلۀ دهۀ هشتاد که شامل نیروی کار ارزان، سرمایۀ ارزان و مقاصد صادراتی بود، دیگر جواب نمی دهد. دستمزدها بالا رفته، هزینۀ تحصیل اعتبار نیز بالا رفته و میزان تقاضای کشورهای پیشرفته نیز به میزان سابق نیست.
 
نظام مالی چین توانایی رفع و رجوع نیازهای اقتصاد حجیم چین را ندارد.
 
ظرفیت مازاد نیاز مشکل دیگر اقتصاد چین است و از سوی دیگر تورم منفی را نیز می بایست به مشکلات آن افزود. اصلاحات سیاسی در دستور کار نیست. مخالفان به زندان می افتند و رسانه های رسمی مرتباً تکرار می کنند که غرب در حال توطئه برای ضربه زدن به نظام است.
 
اما به نظر می رسد که آزمون بزرگ پیش روی رهبری فعلی چین نه از جانب اقتصاد و نه از جانب حوزۀ سیاسی باشد.
 
جامعۀ در حال تکامل
جامعۀ چین همزمان با رشد مادی، تکامل بسیاری را هم تجربه کرده است. در حالیکه رشد محض به تنها انگیزۀ سیاست رسمی بدل شده و معیار ترقی مسئولان است، معضلات زندگی روزمره در کنار نبود کنترل کارآمد روز به روز در حال افزایش است.
 
در نتیجۀ این موضوع، چین در میان همۀ اقتصادهای بزرگ، با بدترین بحران زیست محیطی مواجه است.
 
امید به زندگی در شهرهای آلودۀ شمالی به نسبت شهرهای جنوبی که پاکتر هستند، پنج سال و نیم کمتر است. هیچکس جرئت نوشیدن آب لوله کشی را ندارد. در برخی نواحی آب چنان سمی است که حتی امکان استفاده از آن در صنایع نیز وجود ندارد. جلبک دریاچه های بزرگ چین را فراگرفته است.
 
پشت سد "سه دره" در استان یانگ تسه، باتلاقی از ضایعاتی که از بالادست رودخانه می آید تشکیل شده است.
 

آیا چین به دموکراسی احتیاج دارد؟
سد سه دره

 
زباله های کارخانه ها و سموم کشاورزی راه یافته به رودخانه ها، تقریباً ده درصد از زمین های کشاورزی را به زمین هایی ناامن برای کشت بدل کرده است.
 
امنیت خوراکیها به یکی از نگرانیهای همیشگی در چین بدل شده است. از سوسیس هایی که در آنها گوشت بچه به کار رفته و ترکیبات سمی در شیر خشک بگیرد تا هندوانه هایی که به خاطر مواد شیمیایی تزریق شده در آنها منفجر می شوند.
 
استانداردهای ایمنی در چین پایین است و اغلب جدی گرفته نمی شود. شهروندان به دلیل نبود نهادهای مسئول یا قانون مرتبط، امکان شکایت موثر را ندارند.
 
کارزار ضدفسادی که اخیراً در چین به راه افتاده، نشان می دهد که فساد در این کشور به چه حد اسفناکی رسیده است. نزدیکان یکی از مسئولان ارشد سابق، نزدیک به سی میلیارد دلار برای خود دارای اندوخته اند، در موردی دیگر یک هفته زمان برد تا بازرسان بتوانند ثروت یکی از ژنرالهای ارشد سابق این کشور را محاسبه کنند.
 
مردم روز به روز بیشتر سوالهایی می پرسند که با "چرا" شروع می شوند: "چرا باید موقع بیرون رفتن ماسک بزنیم؟ چرا آب را پیش از نوشیدن باید بجوشانیم؟ چرا خوراکی های وارداتی از تولیدات داخل سالمتر هستند؟"
 
این نگرانی ها به خصوص دغدغۀ نسلهای جوانتری است که به طبقۀ متوسط شهری تعلق دارند.
 
شبکه های اجتماعی (چین بیش از ششصد میلیون کاربر اینترنتی دارد) و سفرهای خارجی (سالانه بیش از صد میلیون سفر خارجی از مبدا چین صورت می گیرد) آتش این سوالات را تندتر کرده اند.
 
اینها همه منطقاً به این سوال دامن می زنند که آیا توسعۀ اقتصادی به تنهایی کافی است و اینکه آیا چین می بایست به سراغ حل مشکلاتی که توسعه پدید آورده است برود یا نه؟

 

آیا
 معضل وخیم آلودگی


پاسخ ترکیبی
همزمان با اینکه ژی جین پینگ جای پای خود را در قدرت مستحکم می کند، این سوالات احتمالا به یکی از بزرگترین چالشهای پیش رویش بدل خواهند شد.
 
با توجه به اصرار وی بر اقتدار حزب کمونیست، پاسخ او به این چالش مطمئناً جهشی به سوی دموکراسی که در آن شهروندان حق انتخاب حاکم خود را داشته باشند، نخواهد بود.
 
شمارش معکوس آغاز شده و پاسخ وی به این چالش احتمالاً جنسی ترکیبی خواهد داشت. یعنی یافتن سیاستهایی که اکثریت را راضی کند و موجب ثبات اجتماعی گردد.
 
این دموکراسی نیست، اما نشان می دهد که حتی در کشوری که از بالا تا پایین آن به دست یک حزب اداره می شود هم دغدغه های عمومی اهمیت دارند، و نمی توان تنها با این حکم ساده انگارانه که چین راهی برتر را برای کشورداری یافته و گذشتۀ آن متضمن آیندۀ آن است، به آنها بی توجهی کرد.
 
همه چیز به توانایی حزب در ارتقای وضعیت در جبهه های اجتماعی و کیفیت زندگی بستگی دارد. و این وظیفه یکی از سنگین ترین وظایفی است که حکومتی در کشوری با ابعاد چین می تواند با آن روبه رو شود.

*نویسنده: جاناتان فنبی، نویسندۀ کتابهای "آیا چین حاکم جهان خواهد شد؟"، "چین: سر ببر، دم مار" و "تاریخ چین مدرن" (انتشارات پنگوئن)

کلید واژه ها: چیندموکراسیحزب کمونیستکمونیستارزان


نظر شما :