عواقب جنگ خاورمیانه در کشورهای کوچک اروپایی

دیپلماسی ایرانی: اگرچه گروهی از کشورهای کوچک اروپایی مدعی هستند با وجود تشدید تنش‌‎ها در خاورمیانه و پیامدهای جنگ ایران، اقتصاد کشورهایشان تاکنون توانسته است ثبات نسبی خود را حفظ کرده و روند رشد اقتصادی خود را در سه ‌ماهه دوم سال همچنان مقاوم حفظ کنند، اما تشدید مجدد بحران در منطقه در هفته‎‌های اخیر، نگرانی درباره تاثیرات منفی بر اقتصاد این گروه از کشورها را افزایش داده است. 

یکی از کشورهایی که ادعا می‌‎کند جنگ اخیر تاثیرات اندکی بر اقتصاد این کشور ۱۱ میلیونی داشته یونان است. اما شواهد نشان می‌دهد خانوارهای یونانی همچنان آسیب‌پذیرترین بخش اقتصاد محسوب می‌‎شوند. تورم پایدار، افزایش هزینه‎‌های انرژی و بحران هزینه‎‌های زندگی کاهش اعتماد مصرف‌کنندگان و افت سرعت رشد مصرف خصوصی را موجب شده است. اقتصاد این کشور به دلیل وابستگی قابل توجه به واردات انرژی، نسبت به نوسانات بازارهای نفت و گاز حساسیت بالایی دارد. کاهش قیمت انرژی می‌تواند هزینه تولید را در طیف گسترده‌ای از فعالیت‌های اقتصادی کاهش دهد.

رشد مصرف در سه‌ماهه اول سال جاری به ۰٫۷ درصد رسید که پایین‎‌ترین سطح در پنج سال گذشته به شمار می‎‌رود. انتظار می‌رود دولت یونان در آستانه انتخابات در بسته اقتصادی جدید خود که در نمایشگاه سالانه بین‌المللی شهر «تسالونیکی» ارائه خواهد کرد، تمرکز ویژه‌‎ای بر پشتیبانی از خانوارها و شرکت‎های کوچک داشته باشد. از جمله اقدامات مورد می‌توان به افزایش حداقل حقوق کارمند، کاهش مالیات ویژه بر شرکت‎ها و کاهش پیش‌ پرداخت مالیات برای شرکت‌های کوچک و متوسط اشاره کرد. با این وجود چشم‌انداز سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ با ابهام بیشتری همراه است. ازسرگیری درگیری‎‌ها در خاورمیانه و احتمال افزایش بهای نفت به بیش از ۹۰ دلار می‌تواند فشار مضاعفی بر اقتصاد این کشور وارد کند و دولت را به اتخاذ تدابیر حمایتی جدید ناچار سازد. به‎نظر می‎رسد هنوز تاثیرات جنگ در خاورمیانه به درستی خود را در شاخص‎‌های مربوط به بخش‌های صنعت، خدمات، خرده ‌فروشی و ساخت ‌و ساز نیز نشان نداده است تا میزان خطرات در این زمینه مشخص شود. 

اگرچه اقتصاد یونان پس از بحران بدهی‌های دهه ۲۰۱۰ رشد کرده و سرمایه‌گذاری خارجی افزایش یافته است، اما بخش بزرگی از مردم از افزایش قیمت مواد غذایی، انرژی و به‌ویژه اجاره مسکن ناراضی هستند. در آتن و شهرهای توریستی، افزایش اجاره‌ها به یکی از مسائل اصلی سیاسی تبدیل شده است. دولت تلاش کرده با کاهش مالیات‌ها و حمایت‌های موقت از خانوارها فشارها را کم کند، اما نارضایتی همچنان وجود دارد.

بی‎تردید پایان برنامه صندوق بازیابی و تاب‌آوری اتحادیه اروپا در سال جاری یکی از چالش‎های مهم اقتصاد یونان خواهد بود. کارشناسان معتقدند قراردادهای سرمایه‌گذاری منعقد شده از محل این صندوق تا  سال ۲۰۲۸ همچنان بر اقتصاد اثرگذار خواهند بود. همچنین بهبود وضعیت مالی دولت، ارتقای رتبه اعتباری این کشور در بازارهای بین‎‌المللی و اجرای برنامه‌‎های جدید در حوزه زیرساخت، تحول دیجیتال، اقتصاد سبز و نوآوری، زمینه را برای جذب سرمایه‌گذاری‎‌های داخلی و خارجی در سال‎های آینده فراهم خواهد کرد.

تحلیلگران یونانی در حوزه روابط بین‌الملل به دنبال توافق اولیه آمریکا و ایران امیدوار بودند در صورت اجرای کامل و پایدار توافق، اقتصاد یونان بتواند از مسیر کاهش قیمت انرژی، مهار تورم، بهبود شرایط تأمین مالی، تقویت صادرات، رشد گردشگری و افزایش رقابت‌پذیری بنگاه‌های اقتصادی، از منافع قابل توجهی بهره‌مند شود. اما گروهی از کارشناسان این کشور در تحلیل‎‌های اخیر خود که در نشریه راستگرای «کاتی مرینی» و نزدیک به دولت منتشر شده هشدار می‎دهند که جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران نه افقی برای پایان دارد و نه چشم‌اندازی برای صلح پایدار.

آقای پانایوتیس چاکوناس، استاد روابط بین‎الملل، احتمال دستیابی به آتش‎بس واقعی را ضعیف می‎داند و نسبت به برقراری صلح پایدار در منطقه بدبین است. او بر این باور است که بحران خاورمیانه به «منطقه خاکستری جنگ» وارد شده که در آن، محتمل‎ترین سناریو تشدید درگیری، کم ‌احتمال‎‌ترین آن آتش‌‎بس واقعی، و تقریبا غیرممکن‎ترین سناریو، دستیابی به توافق صلح پایدار است. پس از آتش ‌بس‎های شکننده‎‌ای که ترامپ اعلام کرد اما ایران بلافاصله آن‎ها را به چالش کشید، این درگیری هرچند بعید است به یک جنگ بی پایان و چندساله تبدیل شود، اما قطعا بی‌ثباتی خاورمیانه را تقویت خواهد کرد. 

گروهی در ایران می‌دانند که با نزدیک شدن به انتخابات میان‌ دوره‌‎ای نوامبر در آمریکا، فشار بر ترامپ افزایش می‎‌یابد و وی ممکن است توافقی را بپذیرد. این گروه احتمال دستیابی به آتش‌بسی واقعی و نه یک آتش‌بس شکننده دیگر را ضعیف ارزیابی می‎کنند و دلایل بدبینی خود را هدف اعلام شده دولت نتانیاهو برای ادامه جنگ، ادامه گسترش جغرافیایی درگیری‎های جنگی و مداخله مستقیم یا غیرمستقیم تقریبا تمامی کشورهای خاورمیانه می‎دانند. 

از دیدگاه این استاد دانشگاه یونان، کشورهای حوزه خلیج فارس که از ناتوانی آمریکا در تضمین امنیت خود ضربه جدی خورده‎اند، در حال بازتعریف کردن ائتلاف‎های خود با قدرت‎هایی چون چین و هند بوده و درصدد استقلال راهبردی بیشتر هستند. چنانچه در ماه‌‎های آینده دور خصومت‎ها پایان یابد، عواقب احتمالا جدی‎ترین بحران در تاریخ خاورمیانه فوق‎العاده منفی خواهد بود و موجب تضعیف بیشتر ساختارهای دولتی در منطقه، رادیکال‎تر شدن احتمالی نظام ایران، تثبیت ائتلاف‌‎های رقیب منطقه‎‌ای، فروپاشی اعتماد به تضمین‎‌های امنیتی امریکا خواهد شد. پیامدهای این بحران احتمالا به خاورمیانه محدود نخواهد ماند و موازنه قدرت جهانی را به شکلی بی‎‌ثبات‎‌تر تغییر خواهد داد. 

آقای کورکولاس از دیپلمات‎های سابق یونان نیز تاکید دارد که جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران «پارامترهای ژئوپلیتیک موجود در خاورمیانه را فرو ریخته» است. او پیش بینی می‎کند عواقب درگیری در بخش‎های حیاتی اقتصاد جهانی برای مصرف کنندگان تمامی کشورها محسوس است. عادی‌ سازی روابط اسرائیل با جهان عرب که سا‌ل‎ها هدف اصلی سیاست خارجی امریکا بود، اکنون دست‌ نیافتنی‎تر به نظر می‌رسد. امریکا در آینده قابل پیش‌ بینی، از منطقه خارج نخواهد شد و روابطش با اسرائیل وارد مرحله جدیدی خواهد شد.  دشمنی با رژیم اسرائیل نه ‌تنها در منطقه بلکه در کشورهای غربی نیز شدت خواهد یافت.