دهلینو نگران است
پیامدهای پیمان دفاعی مکه برای هند
نویسنده: حسین داروزنی، پژوهشگر ارشد جنوب آسیا
دیپلماسی ایرانی: روز جمعه ۱۶ مرداد ۱۴۰۵ (۷ اوت ۲۰۲۵) شهر مکه عربستان، میزبان حضور رؤسای کشورهای ترکیه و پاکستان برای انعقاد پیمان دفاعی سهجانبه بود. توافقنامه دفاعی مشترک مکه که به امضای محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان و رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه رسید، منعکس کننده تغییرات سریع در محیط ژئوپلتیک غرب آسیا پس از تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، حملات تلافیجویانه ایران به پایگاههای آمریکایی و نگرانیهای فزاینده در مورد امنیت زیرساختهای انرژی و آب خلیج فارس است.
این چارچوب دفاعی متقابل که بر پایه پیمان راهبردی دفاعی دوجانبه عربستان و پاکستان در سپتامبر ۲۰۲۵ بنا شده است، تعهدی در زمینه دفاع جمعی، مشابه ماده ۵ ناتو، ایجاد میکند: حمله مسلحانه به یکی از طرفها، حمله به همه طرفها تلقی خواهد شد.
هر یک از سه کشور امضاکننده، قابلیتهای منحصربهفردی را به این ائتلاف وارد میکنند: پاکستان بهعنوان تنها عضو دارای سلاح هستهای و یک ارتش بزرگ، ترکیه با تجربه سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) و صنایع دفاعی پیشرفته، و عربستان سعودی با منابع مالی عظیم و وزن ژئوپلیتیکی. این توافق که در درجه اول با هدف تقویت بازدارندگی جمعی در منطقه غرب آسیا طراحی شده، با توجه به حضور پاکستان در این پیمان به نظر میرسد دارای پیامدهای امنیتی برای هند نیز باشد. سخنگوی وزارت امور خارجه هند در واکنش به این اتفاق بیان داشت که: این تحولی است که هند با دقت آن را دنبال خواهد کرد.
پیامدها برای هند:
بر اساس گزارشی که در درگاه اینترنتی Theweek منتشر شده، این موضوع برای هند، خبر بدی خواهد بود زیرا این توافق: اولاً، به معنای کاهش قدرت و حضور ایالات متحده و متحد نزدیکش اسرائیل در غرب آسیاست. هند روابط تجاری و نظامی قابل توجهی با ایالات متحده و اسرائیل دارد.
بنابراین، نفوذ هند در منطقه کاهش مییابد. دوم، ایجاد یک ساختار امنیتی جدید در غرب آسیا با پتانسیل جایگزینی نفوذ و قدرت آمریکا، برای هند مضر است زیرا جایگاه و وجهه استراتژیک پاکستان را ارتقا میدهد. سوم، پاکستان همچنین در صورت بروز درگیری دیگر با هند، از کمک نظامی ترکیه و عربستان سعودی برخوردار خواهد شد. تیاس تیرومورتی، سفیر پیشین هند در سازمان ملل متحد، نیز معتقد است این پیمان به سود هند نیست. او میگوید در پیمان دفاعی جدید میان ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان از ادبیاتی مشابه ماده پنج پیمان ناتو استفاده شده است. «اگرچه بیشتر مردم این موضوع را از منظر خاورمیانه بررسی میکنند، تاثیرات آن به دیگر مناطق نیز گسترش خواهد یافت. این پیمان باید در چارچوب روابط دیرینه و پرتنش پاکستان و هند نیز بررسی شود.» آنچه در این پیمان برای هند مهم است این موضوع است که این توافق تا چه میزان موازنه امنیتی را دچار تغییر خواهد کرد و همین موضوع باعث میشود که هند نگرانیهای مربوط به امنیت ملی خود را در ارتباط با این توافق داشته باشد. از سوی دیگر پرسش دیگری که برای هند ایجاد میشود این است که آیا پیمان مکه موجب ارتقای نقش پاکستان در معماری امنیتی خلیج فارس و جهان اسلام میشود و در نتیجه بخشی از فضای راهبردیای را که هند طی سالهای اخیر در عربستان و کشورهای خلیج فارس ایجاد کرده، محدود میکند؟
علاوه بر این بر اساس تحلیلی که در درگاه اینترنتی The print منتشر شده است، گروهبندی پاکستان – ترکیه – عربستان سعودی را باید به عنوان یک تحول عملیاتی و نه صرفاً یک تحول دیپلماتیک ارزیابی کرد. این امر میتواند توانایی میدان نبرد پاکستان را تقویت کند و در عین حال به شرایط سیاسی که زمان هند برای استفاده از زور را محدود میکند، بیفزاید. طبق این تحلیل، یکی از پیامدهای این توافق که مهمترین پیامد آن است افزایش توانایی و اطمینان پاکستان است: توانایی، رفتار را شکل میدهد؛ اطمینان، ابتکار عمل را. رهبری پاکستان که حمایت پیمان عربستان، تجهیز مجدد ترکیه و عمق چین را به عنوان یک اختیار تام استراتژیک درک میکند، ممکن است به ماجراجویی متوسل شود و این امر احتمال وقوع جنگ و درگیری را تشدید خواهد کرد.
پیامد دیگر این پیمان تاثیر آن بر روابط دوجانبه هند و عربستان است. هند و عربستان سعودی روابط راهبردی عمیقی دارند که بر پایه شورای مشترک همکاری استوار است و حوزههایی چون نفت، سرمایهگذاری و امنیت را در بر میگیرد. حجم تجارت دو کشور به ۴۳ میلیارد دلار میرسد و عربستان حدود ۱۴ درصد از نفت خام هند را تأمین میکند. تعهد رسمی عربستان به دفاع از پاکستان میتواند در بحرانهای جنوب آسیا برای هند اصطکاک دیپلماتیک ایجاد کند. جنبه دیگری که بعضی از تحلیل گران به آن پرداختهاند قطببندی جدیدی است که به وجود آمده است: محور سعودی–ترکیه–پاکستان در برابر محور هند–امارات–اسرائیل این دو محور در بحرانهای منطقهای (بهویژه پس از جنگ ایران ۲۰۲۶) در حال تقویت هستند.
جمع بندی
پیمان دفاعی مکه یکی از تحولات راهبردی مهم در خاورمیانه و شبهقاره در سالهای اخیر است. اگرچه هدف اعلامشده این پیمان، تقویت امنیت جمعی و ثبات منطقهای است، اما با توجه به حضور پاکستان در این پیمان، برای هند نیز به ویژه در آینده حاوی پیامدهایی خواهد بود. از تقویت موضع راهبردی پاکستان و تغییر موازنه روابط هند با عربستان گرفته تا نگرانیهای مرتبط با افزایش نقش پاکستان در ترتیبات امنیتی خاورمیانه و خلیج فارس، همگی عواملی هستند که دهلی نو را به تفکر و تامل در مورد چگونگی واکنش در برابر این پیمان وا میدارد.
با این حال، فاصله میان تعهدات مندرج در این پیمان و قابلیت اجرای عملی آن، و نیز تفاوتهای راهبردی میان سه کشور امضاکننده، باعث شده است که بسیاری از تحلیلگران این توافق را بیشتر یک ابزار بازدارندگی سیاسی بدانند تا یک ائتلاف نظامی عملیاتی. سرنوشت نهایی این پیمان و تأثیر واقعی آن بر امنیت هند، به عواملی چون تحولات آینده منطقهای، اراده سیاسی امضاکنندگان، و توانایی آنان در تبدیل تعهدات کاغذی به اقدامات عملی بستگی خواهد داشت. در هر صورت، هند ناگزیر از نظارت دقیق بر این تحول و اتخاذ راهبردهای متناسب برای حفظ منافع ملی خود در برابر این چالش جدید خواهد بود.
منابع:
https://newsable.asianetnews.com/world/india-closely-following-new-pakistan-saudi-arabia-turkey-pact-articleshow-aiea8mo
https://www.theweek.in/news/defence/2026/08/08/mecca-pact-riddled-with-inherent-contradictions-but-india-to-be-hit.html
https://www.bbc.com/persian/articles/c5yw4jzq5j4o
https://theprint.in/opinion/pakistan-turkey-saudi-pact-diplomacy-india-military-strategy/3009197/utm_source=chatgpt.com
https://theprint.in/opinion/pakistan-turkey-saudi-pact-diplomacy-india-military-strategy/3009197/utm_source=chatgpt.com
https://www.ndtv.com/opinion/three-adversaries-become-4-why-the-saudi-turkey-pak-deal-is-a-headache-for-india-11892814?pfrom=home-ndtv_topscroll_Imagetopscroll
نظر شما :