سیر تاریخی دانشگاه در اروپا
ملاحظاتی درباره دانشگاه
![ملاحظاتی درباره دانشگاه](/images/www/fa/news/news-primary/2019/1563120386-tehran-university.jpg)
نویسنده: دکتر سید جواد طباطبایی، استاد دانشگاه، پژوهشگر و نویسنده در زمینهٔ فلسفه و تاریخ و سیاست
دیپلماسی ایرانی: در آغاز دوران جدید تاریخ اروپا، اومانیسم سیرِ تاریخی بغرنجی بود که با اندیشه اصلاح دینی آمیخته شد و تحولی در اعماق حوزههای علمیه اصلاح دینی و نیز ضد اصلاح دینی به دنبال آورد. بدین سان، به تدریج، و در دورههای آتی تاریخ اروپا، حوزههای علمیه به نهادهای علم جدیدی تبدیل شدند که آنها را به لاتینی Universitas مینامیدند و همان واژه با اندک تغییر صَرفی کمابیش به همه زبانهای اروپایی وارد شد.
تبدیل مدرسههایی که به طور عمده به تدریس علوم قدیم اختصاص داشت به «دانشگاه» دگرگونی مهمی در تاریخ علم در اروپا بود. منظورم از این تبدیل صِرفِ تغییر نام نیست؛ واژه Universitas سابقهای طولانی در حقوق عمومی اروپایی داشت و با این تغییرِ نام منطقِ این نهاد کهن حقوقی بر نهاد جدیدی که از درون حوزههای علمیه سر برآورده بود فرمان راند. واژه لاتینی Universitas، که عربها آن را «الجامعه» ترجمه کردهاند، در واقع، پیش از آنکه «دانشگاه» به معنای جایگاه دانشآموزی باشد، به وجه حقوقی «نهاد»ی اشاره دارد که در زبانهای غیر اروپایی سابقهای و معادلی ندارد.
سرمشق دانشگاه تهران نظام مدرسههای علمیه نبود، بلکه الگویی که بنیادگذاران در نظر داشتند همان نظام Universitas در اروپا بود. از اینرو، بر روی نشانی که برای دانشگاه تهران از روی گچبریهای تزئینی دوره ساسانی طراحی شده بود، افزون بر مصراعی از ابوالقاسم فردوسی: میآسای زآموختن یک زمان، به رسم دانشگاههای بزرگ اروپا و آمریکا، نام لاتینی آن: Universitas Teheranensis نیز نوشته شده بود تا پیوندی میان واژه «دانشگاه»، که از واژههای برساخته فرهنگستان زبان فارسی بود، و Universitas لاتینی برقرار کند و آن نهاد جدید علم را در زیِّ دانشگاههای بزرگ جهان قرار دهد. حذف مصراع فردوسی و عنوان لاتینی از نشان دانشگاه تهران، در جریان انقلاب فرهنگی، و پس از آن، که گویا با هدف قطع پیوند با نظام علمی جهانی، و تأمین استقلال علمی کشور، صورت گرفت، گام نخست برای فروکاستن نظام علمی جدید به نظام «مدرسه»هایی بود که از مدتها پیش دستخوش رکود علمی مزمنی شده بودند.
پیشتر گفتم که دانشگاه به ضرورتی تأسیس شد؛ آن ضرورت به وضع انحطاط مزمن علم در «مدرسه»های سنتی برمیگشت که از سدهها پیش از تأسیس دانشگاه پیوندهای علم آن با واقعیت جامعه ایران گسسته بود.
نظر شما :