منافع مسکو در حالت‌های مختلف
کدام سناریوی صلح در خاورمیانه به نفع روسیه است؟
دیپلماسی ایرانی: در پایان سال ۲۰۲۵ و ابتدای سال ۲۰۲۶، بودجه روسیه با کاهش قیمت نفت مواجه شد. در ماه‌های ژانویه و فوریه، قیمت نفت Urals به ۴۱ و ۴۵ دلار در هر بشکه رسید که به مراتب کمتر از قیمت ۵۹ دلاری پیش‌بینی شده در بودجه بود. این شروعی فاجعه‌بار برای سال مالی روسیه بود و ریسک‌های جدی برای رشد کسری بودجه در سال ۲۰۲۶ ایجاد کرد.
اما با آغاز درگیری‌های خاورمیانه، وضعیت به میزان قابل توجهی متفاوت شد. در ماه مارس، قیمت بازاری نفت Urals در مقایسه با ۴۵ دلار در فوریه، به ۷۷ دلار افزایش یافت و در آوریل به ۹۵ دلار رسید. در ماه مه، این شاخصه های مالی قیمت حامل های انرژی ممکن است حتی بالاتر بروند. به لطف این افزایش قیمت های ناگهانی، درآمدهای نفتی و گازی بودجه در ماه آوریل در مقایسه با ماه مارس، تقریباً ۲۴۰ میلیارد روبل افزایش یافت.
با این حال، وزارت دارایی علی رغم مثبت دانستن وضعیت، خوشبینی افراطی نسبت به آینده این روند ندارد، چرا که در سال جاری ممکن است نوسانات شدید تکرار شوند. علاوه بر این، به صورت کلی درآمدهای نفتی و گازی نسبت به سال گذشته کمتر است. روسیه به نفت ۹۵ دلاری نه فقط در ماه آوریل، بلکه برای کل سال نیاز دارد تا بتواند وضعیت مالی را به حدی از ثبات برساند و این موضوع به شدت به چگونگی حل و فصل درگیری‌های خاورمیانه بستگی دارد.
کدام سناریوی حل و فصل مسالمت‌آمیز از نظر قیمت نفت و درآمدهای بودجه برای روسیه منفعت بیشتری دارد؟
می‌توان چهار گزینه احتمالی برای پایان درگیری‌ها متصور شد: توافق صلح سریع و بازگشایی تنگه هرمز؛ مذاکرات طولانی؛ تشدید درگیری نظامی با تخریب‌های جدید در زیرساخت‌ها؛ بحران طولانی‌مدت همراه با سقوط مصرف؛
• سناریوی اول: به معنای یک توافق موقت سریع بین ایالات متحده و ایران، آتش‌بس و بازگشایی تدریجی تنگه هرمز است. این ممکن است یک توافق موقت باشد و نه یک صلح نهایی بزرگ. ولادیمیر چرنوف، تحلیلگر Freedom Finance Global بر این باور است که با این انتظارات، قیمت نفت برنت که در حال حاضر به زیر ۱۰۰ دلار سقوط کرده است و می‌تواند در صورت توافق واقعی، به ۸۰ تا ۹۰ دلار کاهش یابد. با این حال، او انتظار ندارد قیمت مارک روسی Urals مانند ابتدای سال به ۴۱ دلار سقوط کند، زیرا حتی پس از بازگشایی تنگه هرمز، بازیابی فیزیکی عرضه‌ها هفته‌ها یا ماه‌ها طول خواهد کشید. سرگئی ترشکین، مدیرعامل Open Oil Market معتقد است: «اگر ترانزیت از تنگه هرمز در تابستان ۲۰۲۶ از سر گرفته شود، این به کاهش تدریجی قیمت نفت به ۷۰ دلار در هر بشکه منجر خواهد شد. اما قیمت‌ها نهایتا در سال آینده، زمانی که پیامدهای درگیری از جمله راه‌اندازی مجدد چاه‌های نفت متوقف شده به طور کامل برطرف شود، به مقادیر کمتری خواهند رسید؛
• سناریوی دوم: به معنای مذاکرات طولانی و بازگشایی جزئی و مقطعی تنگه هرمز است. رسماً حرکت کشتی‌ها شروع به بازیابی می‌کند، اما بیمه، بازرسی‌ها، ریسک‌های نظامی و صف‌ها باقی می‌مانند. چرنوف می‌گوید: «در صورت ادامه مذاکرات طولانی، قیمت نفت برنت می‌تواند در محدوده ۹۵ تا ۱۱۵ دلار باقی بماند. برای روسیه، این راحت‌ترین گزینه از نظر منافع اقتصادی است، زیرا قیمت Urals در چنین بازاری می‌تواند به طور محسوسی بالاتر از ۵۹ دلارِ پیش‌بینی شده در بودجه بماند؛
• سناریوی سوم: تشدید تنش‌های نظامی جدید، حملات به زیرساخت‌ها، شکست مذاکرات و تداوم محاصره عملی هرمز است. چرنوف می‌گوید در این صورت، قیمت نفت دوباره می‌تواند به سرعت به بالای ۱۱۰ تا ۱۲۰ دلار برسد، گاز در اروپا و آسیا گران باقی بماند و بازار فرآورده‌های نفتی با کمبود بیشتری مواجه شود. مشکل اینجاست که سناریوی سوم ریسک تبدیل شدن به سناریوی چهارم را دارد؛
• سناریوی چهارم: در صورت درگیری طولانی‌مدت، منابع انرژی آن‌قدر گران می‌شوند که رکود اقتصادی جهانی و سقوط شدید قیمت‌ها آغاز می‌شود. ایگور یوشکوف، کارشناس بنیاد امنیت ملی انرژی (FNEB) و دانشگاه مالی وابسته به دولت روسیه توضیح می‌دهد: «تشدید درگیری نظامی و نابودی تاسیسات انرژی بیشتر در کشورهای منطقه خاورمیانه، خطر افزایش قیمت‌ها به سطوح بسیار بالا را به همراه دارد، چه برای نفت و چه برای گاز. اگر قیمت به طور مفرط بالا برود، منجر به کاهش حجم مصرف در مقیاس جهانی خواهد شد و پس از آن، بازار به سختی و در طولانی‌مدت بهبود خواهد یافت. این سناریو برای روسیه نیز ضرر دارد، زیرا بازارهای فروش ما محدود خواهند شد. این کارشناس می‌افزاید که حفظ قیمت‌های فعلی ۱۰۰ تا ۱۱۰ دلار (قیمت‌های بالا اما نه افراطی) که در آن تقاضا در بازارهای فروش نفت روسی کاهش نمی‌یابد، بهترین گزینه برای ما است. او می‌گوید: «هرچه تنگه هرمز طولانی‌تر بسته بماند، برای روسیه بهتر است و ما فرصت بیشتری برای درآمدزایی خواهیم داشت. حفظ وضع موجود برای ما سودآور است؛
یوشکوف استدلال می‌کند که ریسک دیگری از جانب امارات متحده عربی ایجاد شده که خروج خود از اوپک را اعلام کرده است. اگر آنها بتوانند تا زمان بازگشایی هرمز حجم تولید را افزایش دهند، قیمت‌ها پایین خواهد رفت و این سوال باقی می‌ماند که قیمت ها تا چه سطحی سقوط خواهند کرد. اگر سایر کشورهای عضو سازمان از الگوی امارات پیروی کنند و بخواهند از توافق اوپک پلاس خارج شوند، این ضربه بزرگ‌تری به قیمت‌ها خواهد زد. یوشکوف می‌گوید: «فعلاً همه سکوت کرده‌اند، چون خروج از توافق معنایی ندارد، به هر حال صادرات نفت محدود است، اما با بازگشایی هرمز، موضع آنها ممکن است تغییر کند. روسیه برخلاف کشورهای خاورمیانه، نمی‌تواند تولید را حداقل به سرعت افزایش دهد، بنابراین ما صرفاً با حجم تولید فعلی، با قیمت‌های پایین مواجه خواهیم شد».
در بازار گاز و کالاهای مرتبط، وضعیت از این بهتر است، زیرا برخلاف نفت، هیچ انباشتی در مورد گاز وجود ندارد. یوشکوف می‌گوید: «وقتی تنگه هرمز بسته شد، تولیدکنندگان نفت به تولید زیاد ادامه دادند و نفت را در انبارها ذخیره کردند. اما در مورد گاز این اتفاق نیفتاد، قطر به دلیل حملات به زیرساخت‌ها مجبور شد تولید را متوقف کند. بنابراین در گاز و محصولات مرتبط (متان، هلیوم)، کمبود مشخصی همچنان می‌تواند باقی بماند و قیمت‌ها بالا خواهد ماند».
این کارشناس می‌گوید در مورد نفت، عامل بازدارنده برای کاهش قیمت‌ها این خواهد بود که ذخایر استراتژیک تخلیه شده‌اند و نیاز به بازیابی دارند. یوشکوف معتقد است: «اما اگر اوپک پلاس فرو بپاشد و همه با حداکثر توان تولید کنند، حتی این عامل هم نمی‌تواند قیمت‌ها را نگه دارد. در هر صورت قیمت‌ها برای مدتی، شاید چند ماه، تا زمانی که بازار با کاهش تولید یکی از بازیگران دوباره به تعادل برسد، به شدت سقوط خواهند کرد».
اما حتی در بهترین سناریو (دوم) یعنی حفظ قیمت‌های بالا اما نه افراطی تامین بودجه کار آسانی نخواهد بود. طبق محاسبات چرنوف، در چهار ماه نخست سال، درآمدهای نفتی و گازی حدود ۲.۳ تریلیون روبل در مقابل برنامه سالانه حدود ۸.۹۲ تریلیون روبل بوده است. این یعنی در ماه‌های باقی‌مانده تا پایان سال، باید حدود ۶.۶ تریلیون روبل دیگر، یا حدود ۸۲۸ میلیارد روبل در ماه جمع‌آوری شود. در ماه آوریل، مبلغی معادل ۸۵۵.۶ میلیارد روبل به دست آمد.
ولادیمیر چرنوف محاسبه کرده است: «اگر قیمت‌ها بالا بمانند و دریافتی‌های ماهانه در محدوده ۰.۹ تا ۱ تریلیون روبل باشد، برنامه سالانه نفت و گاز نه تنها قابل اجراست، بلکه می‌تواند حدود ۰.۳ تا ۱.۴ تریلیون روبل مازاد داشته باشد. اگر قیمت نفت به سرعت پایین بیاید و درآمدهای ماهانه به ۷۰۰ تا ۷۵۰ میلیارد روبل بازگردد، برنامه های مالی دوباره تحت فشار قرار خواهد گرفت».
این کارشناس می‌افزاید: «نفت گران کمک زیادی حل مسائل اقتصادی و جبران کسری بودجه روسیه می‌کند، اما مشکل کسری بودجه همچنان حل نشده است. بر اساس نتایج ژانویه و مارس، کسری بودجه فدرال در حال حاضر به ۴.۵۷۶ تریلیون روبل یا ۱.۹ درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است. این شاخص به میزان قابل توجهی بالاتر از برنامه سالانه است. سناریوی بازگشت قیمت Urals به ۴۱ دلار در سال جاری در حال حاضر بعید به نظر می‌رسد. اما نمی‌توان گفت که چنین سطحی قطعاً رخ نخواهد داد، زیرا بازار نفت در حال حاضر بسیار پرتنش است».
طبق پیش‌بینی کارشناس یاد شده، اگر Urals حداقل بالای ۷۰ تا ۷۵ دلار باقی بماند، بودجه باقی مانده سال را با آرامش بیشتری سپری خواهد کرد و اگر میانگین قیمت به ۸۵ تا ۹۵ دلار نزدیک باشد، درآمدهای نفتی و گازی ریسک کسری شدید بودجه را به شدت کاهش می‌دهند. اما باز هم این وضعیت مشکل کسری را به طور کامل حل نخواهد کرد، زیرا هزینه‌های نظامی افزایش‌یافته و درونمایی برای کاهش آنها وجود ندارد.
منبع: وزگلیاد / تهیه و ترجمه: محسن روستا، کارشناس مسائل اوراسیا
نظر شما :