سرخوردگی عربستان از تنهایی در جنگ یمن

نویسنده: واحد مطالعات سیاسی عرب سنتر واشینگتن دی سی

دیپلماسی ایرانی: در ۵ اکتبر ۲۰۲۶، دولت به رسمیت شناخته شده بین المللی یمن حمله ای را با حمایت عربستان سعودی برای بازپس گیری سرزمین هایی که ماه قبل توسط انصارالله که به حوثی ها نیز معروف است، آغاز کرد. در ۱۰ سپتامبر، حوثی ها شهر ساحلی موخا را تصرف و به سرعت نیروهای دولتی یمن را محاصره و تنگه استراتژیک باب المندب را تصرف کردند. سعودی ها با حملات هوایی به مواضع حوثی ها از متحدان خود حمایت کردند. حوثی‌ها متعاقباً تأسیسات اقتصادی در جنوب و غرب عربستان سعودی را هدف قرار دادند و به مخازن سوخت نزدیک فرودگاه اصلی ریاض حمله کردند. این حملات تنها دو ماه پس از آن انجام شد که حوثی‌ها باب المندب را به روی نفتکش‌های سعودی بستند – مسیری که سعودی‌ها از آن به عنوان جایگزینی برای تنگه هرمز استفاده می‌کردند، بنابراین کشتی‌هایشان مجبور شدند مسیر طولانی‌تری را به سمت آسیا از طریق کانال سوئز طی کنند.

این رویدادها آتش‌بس حساس آوریل ۲۰۲۲ بین حوثی‌ها و دولت یمن مورد حمایت عربستان را تغییر داده و اکنون در معرض خطر یک رویارویی گسترده‌تر است. سعودی ها مسیر دشواری را پیش رو دارند، زیرا باید متحدان خود را متقاعد کنند که به درگیری مسلحانه علیه حوثی ها بپیوندند. ایالات متحده از حمایت نظامی مستقیم در یمن خودداری کرده است و متحدان اروپایی تنها کمک نظامی محدودی ارائه کرده اند. در ۵ اکتبر ۲۰۲۶، پاکستان و ترکیه متعهد شدند که بر اساس توافقنامه دفاع مشترک مکه که در ماه اوت امضا شد، نیروهای خود را به عربستان سعودی اعزام کنند. با این حال، نمایندگان ترکیه و پاکستان تصریح کرده اند که سربازان آنها نقش حمایتی و نه جنگی فعال علیه حوثی ها را ایفا خواهند کرد.

بحران کنونی عربستان سعودی در یمن پیامدهای گسترده‌ای برای آینده اتحادهای پادشاهی، به ویژه مشارکت امنیتی آمریکا و عربستان سعودی و همچنین برای موقعیت عربستان سعودی در میان درگیری‌های گسترده‌تر در سراسر منطقه دارد. حملات حوثی‌ها همچنین به مشکلات اقتصادی گسترده‌تر عربستان کمک کرده است. فراتر از خطرات پروژه چشم‌انداز ۲۰۳۰، این پادشاهی با کسری اقتصادی رو به رشد و همچنین کاهش کوتاه‌مدت و میان‌مدت سهم خود از بازار نفت مواجه است. در مواجهه با چنین چالش هایی، سعودی ها رویارویی با حوثی ها را انتخاب کرده اند. آیا متحدان آنها در این مبارزه کمک خواهند کرد؟

گزینه هایی برای رویارویی

از آوریل ۲۰۲۲، حوثی‌ها و نیروهای تحت حمایت عربستان در دولت شناخته شده بین‌المللی یمن تا حد زیادی آتش‌بس را حفظ کردند. آتش‌بس در ژوئیه ۲۰۲۶ به طور جدی مورد آزمایش قرار گرفت، اما زمانی که یک هواپیمای غیرنظامی ایرانی حامل یک هیئت بلندپایه حوثی که در مراسم تشییع جنازه آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر سابق ایران شرکت کرده بود، بدون اجازه قبلی از مقامات دولتی شناخته شده بین‌المللی یمن، تلاش کرد در فرودگاه بین‌المللی صنعا فرود آید، نیروهای دولتی تحت حمایت عربستان سعودی به باند فرودگاه حمله کردند و از فرود هواپیما جلوگیری کردند، در اقدامی که عملاً محاصره فرودگاه ملی پیش از آتش‌بس را مجدداً برقرار کرد. عربستان سعودی درخواست حوثی‌ها برای رفع محاصره را رد کرد و این جنبش را بر آن داشت تا با هدف قرار دادن نفتکش‌های سعودی و ممانعت از عبور آنها از تنگه باب المندب، محاصره دریایی اعلام کند. متعاقباً هر دو طرف حملات خود را تشدید کردند: سعودی‌ها به مناطق تحت کنترل حوثی‌ها در یمن حمله کردند، در حالی که حوثی‌ها ریاض را هدف قرار دادند و به تأسیسات آرامکو در جنوب عربستان سعودی حمله کردند.

در ۵ اکتبر ۲۰۲۶، نیروهای متحد سعودی در یمن یک حمله نظامی بزرگ را برای بازپس گیری مناطق اطراف باب المندب آغاز کردند. ریاض اکنون گزینه های خوبی برای حرکت بعدی خود ندارد. تداوم رویارویی با حوثی ها تا زمان عقب نشینی جنبش هزینه بر خواهد داشت و تضمین های کمی برای موفقیت خواهد داشت. نیروهای متحد سعودی در یمن قبلاً برای شکست نیروهای حوثی تلاش کرده اند، در حالی که از اختلافات داخلی و مشکلات در جذب نیرو نیز رنج می برند. اگر ریاض در عوض تصمیم به توافق با حوثی‌ها بگیرد، سعودی‌ها باید با جنبشی همسو با حریف اصلی منطقه‌ای خود، ایران که به طور بالقوه می‌تواند پادشاهی را از جنوب تهدید کند، همزیستی کنند. نتیجه مؤثر برای ریاض یک ضرر استراتژیک در یمن خواهد بود.

در هفته‌های آتی، نیروهای ضد حوثی ممکن است بتوانند قلمروی یمن را بازپس بگیرند و از گسترش بعدی جنبش جلوگیری کنند. اما تجربه قبلی نشان می‌دهد که بعید است آنها حوثی‌ها را کاملاً شکست دهند. عربستان سعودی احتمالاً به حمایت از دولت شناخته شده بین المللی ادامه خواهد داد و به دنبال متحدان دیگری در این درگیری خواهد رفت.

جست‌وجو برای متحدان

در ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی از دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا برای مبارزه با حوثی ها درخواست حمایت کرد که ترامپ نپذیرفت. اگرچه بردلی کوپر، فرمانده سنتکام ایالات متحده به عربستان سعودی سفر کرد، او تنها پشتیبانی اطلاعاتی را ارائه کرد که سعودی ها قبلاً دریافت کرده بودند. مقامات آمریکایی سپس با نمایندگان حوثی ها در عمان دیدار کردند تا اطمینان حاصل کنند که کشتی های آمریکایی می توانند به سلامت از تنگه باب المندب عبور کنند. بنا بر گزارش‌ها، سعودی‌ها از این دیدار و عدم کمک بیشتر ایالات متحده در لحظه‌ای که به نظر می‌رسید امنیت و اقتصاد آنها هدف قرار گرفته بود، ناامید شدند.

پاسخ دولت ترامپ به یمن به طور بالقوه اعتماد رهبران سعودی به تضمین‌های امنیتی آمریکا در خلیج فارس را از بین می‌برد، به‌ویژه که واشینگتن به کاهش ردپای نظامی خود در منطقه و انتقال پایگاه‌های خود به مناطق دورتر از ایران در مکان‌هایی مانند اسرائیل، اردن و غرب عربستان سعودی فکر می‌کند. اما علی‌رغم ناامیدی فزاینده سعودی ها از عدم حمایت آمریکا و تضعیف اعتماد به تضمین های امنیتی واشینگتن، روابط ایالات متحده و عربستان سعودی اساساً با این بحران تغییر نکرده است. توافق هسته ای ژوئیه ۲۰۲۶ ایالات متحده و عربستان سعودی و تایید اولیه واشینگتن در ماه سپتامبر برای فروش هواپیماهای اف-۳۵ به این کشور پادشاهی نشان می‌دهد که مشارکت ایالات متحده و عربستان سعودی مستحکم است. با این حال، ایالات متحده با امتناع از دفاع مستقیم از عربستان سعودی، محدودیت‌های تضمین امنیتی خود را به پادشاهی نشان می‌دهد، که ممکن است دشمنانی را که این محدودیت‌ها نشانه کاهش بازدارندگی آمریکا می‌دانند، جسور کند که تنها موقعیت عربستان را در منطقه تضعیف می‌کند.

ریاض گزینه های کمی در خارج از ایالات متحده دارد. توافق مکه هنوز در مراحل ابتدایی خود است و باید دید که استقرار نیروهای محدود پاکستان و ترکیه چه تأثیری بر درگیری خواهد داشت. اروپایی‌ها نیز با حمایت دفاعی ملایم موافقت کرده‌اند و فرانسه برای حفاظت از بندر نفتی ینبع نیروهایی را پیشنهاد می‌کند. بریتانیا همچنین موافقت کرده است که هواپیماهای سعودی را که در حال انجام حملات بر فراز یمن هستند، سوخت رسانی کند. در این میان، عربستان سعودی در تلاش برای ترمیم اتحاد خود با امارات متحده عربی در یمن با هدف حمایت نظامی بیشتر علیه حوثی‌هاست.

نیروهای امارات یمن را در دسامبر ۲۰۲۵ پس از آنکه سعودی ها امارات را به حمایت از نیروهای همسو با شورای انتقالی جنوبی (STC) متهم کردند، یمن را ترک کردند که مرز جنوبی آنها را تهدید کرده بود. در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، منصور بن زاید، معاون رئیس جمهور امارات برای گفت‌وگو در مورد نقش آتی STC در دولت بین المللی به رسمیت شناخته شده یمن و ممنوعیت حزب اصلاح وابسته به عربستان، که STC و امارات در حال لابی کردن ایالات متحده برای شناسایی آن به عنوان یک سازمان تروریستی هستند، از ریاض بازدید کرد. امارات همچنین به دنبال حمایت بیشتر از گروه‌های شبه‌نظامی است که با حوثی‌ها در جنوب یمن جنگیده‌اند، از جمله گردان‌های غول جنوبی متحد امارات به رهبری ابوزرعه المحرمی و مقاومت ملی به رهبری طارق صالح. در حالی که پذیرش چنین خواسته هایی برای عربستان سعودی ممکن است دشوار باشد، امکان دارد در ازای حمایت نظامی امارات علیه حوثی ها با مصالحه موافقت کند.

ترس از کاهش نقش منطقه ای

علی‌رغم گزینه های محدود، پادشاهی و متحدانش در یمن حتی قبل از حمله اکتبر ۲۰۲۶ با حوثی ها مقابله کردند. در اوایل ۸ سپتامبر، دولت شناخته شده بین المللی یمن با حمایت هوایی عربستان حمله زمینی به صنعا را آغاز کرد. در ۲۵ سپتامبر، مفتی اعظم عربستان سعودی از نیروهای این کشور خواست تا جان خود را در مبارزه با حوثی ها فدا کنند. یک روز بعد، دولت یمن بسیج ملی علیه حوثی ها را خواستار شد.

رویکرد ریاض به درگیری در یمن نشان دهنده موضع سختگیرانه پادشاهی در برابر تهران است. در ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، عربستان سعودی پیشنهاد ایران برای کنترل تنگه هرمز را رد کرد. همچنین به نظر می‌رسد سعودی‌ها از ایالات متحده می‌خواهند که محاصره دریایی خود علیه ایران را بدون بازگرداندن یادداشت تفاهم ژوئن ۲۰۲۶ اسلام‌آباد ادامه دهد و عملاً فشار اقتصادی بر ایران را بدون توسل به اقدام نظامی مستقیم افزایش دهد. چنین رویکردی احتمالاً ایران را تضعیف می‌کند و پیروزی آشکار آن را رد می‌کند، در حالی که عربستان سعودی را از حملات تلافی‌جویانه ایران علیه زیرساخت‌های نظامی و اقتصادی آن باز می‌دارد. موضع عربستان سعودی قابل درک است، زیرا در صورت خروج ایران از جنگ با کنترل هرمز، عاری از تحریم‌های اقتصادی و حفظ نفوذ منطقه‌ای از طریق متحدان خود در عراق، لبنان و یمن، عربستان نفوذ منطقه‌ای خود را تا حد زیادی از دست خواهد داد. با این حال، خفه کردن ایران از نظر اقتصادی ممکن است تهران را به سمت تشدید نظامی گسترده‌تر سوق دهد که بار دیگر کشورهای عرب خلیج فارس را هدف قرار دهد و به اقتصادهای آسیب دیده آنها آسیب ‌برساند. ریاض در این صورت عملاً در دو جبهه با درگیری مواجه خواهد شد.

نتیجه گیری

درگیری در یمن عربستان را در موقعیت دشواری قرار داده است. عربستان سعودی برای برگرداندن موج علیه حوثی‌ها امیدوار است متحدان خود به ویژه ایالات متحده را برای مداخله در یمن و جلوگیری از درگیری منطقه‌ای گسترده‌تر بسیج کند که پادشاهی مدت‌ها در پی اجتناب از آن بوده است. با این حال، تاکنون حمایت متحدان سعودی محدود بوده است. اما حتی با کمک بیشتر ایالات متحده، موفقیت تضمین نمی شود. در سال ۲۰۲۵، کمپین بمباران ایالات متحده که بیش از پنجاه روز به طول انجامید و تخمین زده می شود بیش از یک میلیارد دلار هزینه داشته باشد، نتوانست حوثی ها را از نظر نظامی شکست دهد.

هدف حمله نظامی ریاض، بازپس گیری باب المندب از حوثی ها قبل از در نظر گرفتن هرگونه حل و فصل با این جنبش است. برای موفقیت‌آمیز بودن، این عملیات به نیروهای زمینی قابل توجهی نیاز دارد، در حالی که هزینه‌های اقتصادی جدی را تحمیل می‌کند – به‌خصوص اگر درگیری به یک جنگ فرسایشی طولانی تبدیل شود. عربستان سعودی هیچ گزینه ایده آلی در این واقعیت پیچیده منطقه ای ندارد. و هر گزینه ای قیمت بالایی دارد.

منبع: عرب سنتر واشینگتن دی سی / ترجمه: سید علی موسوی خلخالی