عوامل و ضرورتها
تابآوری ایران در برابر تهاجم دشمن امریکایی - صهیونیستی
نویسنده: سیدحجت سیداسماعیلی کارشناش ارشد علوم سیاسی
دیپلماسی ایرانی: در دنیای امروز، مفهوم تابآوری (Resilience) به عنوان توانایی یک سیستم برای مقاومت، جذب، انطباق و بازیابی سریع از شوکها و فشارهای خارجی، اهمیتی فزاینده یافته است. در زمینه امنیتی و روابط بینالملل، تابآوری یک کشور به معنای توانایی آن در مقابله با تهدیدات، تحریمها، فشارهای سیاسی و نظامی و حفظ ثبات و امنیت داخلی است.
ایران به عنوان کشوری که در منطقهای پرآشوب واقع شده و با چالشهای امنیتی متعددی از سوی دشمن صهیونیستی و امریکایی روبهروست، همواره به درک عمیق از مولفههای تابآوری خود نیازمند بوده است.
۱. پیوند ایدئولوژیک بین مردم و حاکمیت:
در قلب هر نظام سیاسی، رابطهای پیچیده و چندوجهی میان حاکمیت و مردمی که بر سرنوشتشان حکم میراند، وجود دارد. این پیوند، که میتواند از جنس اطاعت صرف، رضایت مشروط، یا همبستگی عمیق باشد، ماهیت و پایداری آن نظام را تعیین میکند. در جمهوری اسلامی ایران، این رابطه بر پایههایی بنا نهاده شده که در گفتمان رسمی، از آن به عنوان "مردمسالاری دینی" یاد میشود؛ نظامی که مشروعیت خود را هم از مبانی الهی و هم از اراده مردمی کسب میکند. مفهوم "تکیه قدرت بر مردم" در نظام جمهوری اسلامی ایران، ریشه در اصل اساسی مردمسالاری دینی دارد. این پیوند معنایی از دو رکن اساسی نشأت میگیرد: الف) مشروعیت الهی (دینی): نظام خود را مبتنی بر ولایت فقیه میداند که این جایگاه، مشروعیت خود را از آموزههای دینی و در نهایت اراده خداوند میگیرد. این بخش، یک بُعد عمودی (ارتباط با خدا) را تعریف میکند. ب) مشروعیت مردمی (دموکراتیک): این مشروعیت از طریق سازوکارهایی مانند انتخابات (ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی، خبرگان رهبری) و همهپرسی کسب میشود. اصل اساسی این است که حکومت، نماینده و مجری خواست مردم در چارچوب شرع است. پیوند معنایی در اینجا این است که مردم با رأی خود، به نظام اجازه "حکومت کردن" میدهند و نظام نیز موظف است در برابر این رأی پاسخگو باشد. نکته کلیدی در پیوند معنایی این است که این دو رکن (دین و مردم) در هم تنیده شدهاند؛ مردم به دلیل باورهای دینیشان، نظام را تأیید میکنند و نظام نیز به دلیل تکیه بر رأی مردم، اسلامی بودن خود را محقق میسازد. بنابراین پیوند ایدئولوژیک توانسته به عنوان یک سرمایه اجتماعی عمل کرده و به بسیج مردمی گسترده در دفاع از ارزشها و تمامیت ارضی کشور منجر شده و مقاومت در برابر فشارهای خارجی ایجاد و مردم را در برابر تلاشهای دشمنان برای ایجاد تفرقه متحد کند.
۲. ساختار حکومت:
ساختار حکومت در ایران، که ترکیبی از عناصر جمهوری و اسلامی است، نقش مهمی در مدیریت بحرانها و حفظ تابآوری ایفا میکند. این ساختار شامل قوای سهگانه (مجریه، مقننه، قضائیه) و نهادهای نظارتی و امنیتی خاص خود است. عواملی که در تاب آوری نقش دارند عبارتند از: مدیریت منابع: ساختار متمرکز (تا حدی) امکان مدیریت منابع ملی، نظامی و اقتصادی را در شرایط بحرانی فراهم میآورد. تصمیمگیری سریع: در مواقع اضطراری، ساختار حکومتی میتواند به سرعت تصمیمگیری کرده و اقدامات لازم را برای مقابله با تهدیدات انجام دهد. مشابه آنچه در حمله دشمن امریکایی – صهیونیستی اتفاق افتاد و جهانی را به حیرت وا داشت.
بازدارندگی: وجود نهادهای نظامی و امنیتی قدرتمند، بخشی از ساختار حکومت، به عنوان عامل بازدارنده در برابر تجاوز احتمالی دشمنان عمل میکند.
هماهنگی ملی: نظام حکومتی مسئول هماهنگی بین بخشهای مختلف جامعه و هدایت آنها در مسیر مقابله با چالشهاست.
۳. اتحاد مردم (انسجام ملی):
انسجام ملی به معنای همبستگی، وفاق و احساس تعلق مشترک در میان اقشار مختلف جامعه است. این عامل، خصوصاً در مواجهه با تهدیدات خارجی از جمله در رویارویی فعلی با دشمن صهیونیستی – امریکایی، نقشی حیاتی در تابآوری کشورمان ایجاد می کند.
عواملی که در تابآوری نقش دارند عبارتند از: مقاومت جمعی: اتحاد مردم، نیروی مقاومت جمعی را در برابر فشارهای اقتصادی، سیاسی و نظامی افزایش میدهد. کاهش آسیبپذیری در برابر تفرقه: دشمنان خارجی غالباً سعی در ایجاد تفرقه و اختلاف بین گروههای مختلف جامعه دارند. از جمله آشوب های برنامه ریزی شده دشمن در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه سال گذشته که انسجام ملی مانع از موفقیت طرح دشمن شد. پشتیبانی از حاکمیت: در مواقع بحرانی، اتحاد مردم به معنای پشتیبانی از سیاستهای ملی و تلاشهای حاکمیت برای حفظ امنیت و منافع کشور است. همچنانکه حضور خیابانی این روزهای مردم در دفاع از حاکمیت و کشور در مقابله با رژیم صهیونیستی – امریکایی از همین اتحاد و پیوستگی دینی بین مردم و نظام اسلامی ناشی است. ضمن اینکه وجود یک دشمن خارجی یا تهدید مشترک، بهطور سنتی یکی از قویترین عوامل ایجاد و تقویت انسجام ملی بوده است.
نتیجه اینکه؛ تابآوری ایران در قبال دشمنانش، پدیدهای چندوجهی است که به طور مستقیم تحت تأثیر پیوند ایدئولوژیک بین مردم و حاکمیت، ساختار حکومتی و میزان انسجام ملی قرار دارد. پیوند ایدئولوژیک میتواند موتور محرک بسیج مردمی و مشروعیتبخشی باشد، ساختار حکومتی ابزارهای لازم برای مدیریت بحران را فراهم میآورد و انسجام ملی، زیربنای مقاومت جمعی و مقابله با تفرقهافکنی دشمنان است. برای تقویت پایدار تابآوری، لازم است تا ضمن حفظ و تقویت نقاط قوت هر یک از این عوامل، به چالشها و کاستیهای موجود نیز پرداخته شود. تلاش برای کاهش شکافهای نسلی و اجتماعی، اصلاح ساختارهای ناکارآمد، ارتقای عدالت اجتماعی و اقتصادی و تقویت سازوکارهای ارتباطی بین حاکمیت و مردم، گامهای اساسی در جهت تضمین تابآوری هرچه بیشتر ایران در برابر تهدیدات داخلی و خارجی خواهد بود. در نهایت، تابآوری واقعی زمانی حاصل میشود که این سه عامل به صورت هماهنگ و در تعاملی سازنده عمل کنند.
نظر شما :