سفر الزیدی به امریکا چه پیامهایی دارد
نخستین آزمون دولت جدید عراق در موازنهبازی منطقهای
نویسنده: فرهاد قادری، پژوهشگر روابط بینالملل
دیپلماسی ایرانی: روز سهشنبه ۱۴ ژوئیه گذشته، علی الزیدی، نخستوزیر جدید عراق، در اولین سفر خارجی خود راهی واشینگتن شد و با دونالد ترامپ، رئیس جمهوری امریکا دیدار کرد. انتخاب واشینگتن به عنوان اولین مقصد خارجی، در کنار حمایت آشکار ترامپ از روی کار آمدن الزیدی، نشان میدهد که این ملاقات تنها یک دیدار تشریفاتی نیست و ریشه در واقعیتهای شکلگیری دولت جدید عراق دارد.
ترامپ پیش از این به صراحت از نامزدی الزیدی حمایت کرده و با مخالفت با بازگشت نوری المالکی، عملاً مسیر را برای او هموار ساخته بود. این حمایت، زمینهساز سفر زودهنگام الزیدی به واشینگتن شد، سفری که پیام روشنی به بازیگران منطقه داشت مبنی بر اینکه عراق قصد دارد نظم جدیدی در روابط خارجی خود ایجاد کند، هرچند که این نظم به معنای گسست کامل از دیگر شرکا نیست.
در این دیدار، ترامپ اعلام کرد که مأموریت ائتلاف بینالمللی در عراق تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ به پایان میرسد و به حضور نظامی آمریکا در این کشور کمتر نیاز شده است. با این حال، وعده او مبنی بر اینکه آمریکا در صورت نیاز از عراق محافظت خواهد کرد، نشان میدهد که واشینگتن قصد ندارد به کلی از معادلات امنیتی عراق کنار بکشد. در مقابل، دولت عراق متعهد شده است که تا همان تاریخ، همه گروههای مسلح را خلع سلاح کند و انحصار استفاده از سلاح را در دست دولت متمرکز کند.
الزیدی در مقالهای در واشینگتنپست پیش از این سفر نوشت که دولت او متعهد به تضمین انحصار قانونی دولت در استفاده از زور است، اما تحلیلگران نسبت به تحقق این ضربالاجل در چنین بازه زمانی کوتاهی ابراز تردید دارند. گروههای مقاومت اسلامی عراق نیز پیش از این سفر، با صدور بیانیهای، این سفر را غیرقابلقبول خواندند و هشدار دادند که با اشغال نظامی، نباید اشغال اقتصادی خطرناکتری جایگزین شود.
در بخش اقتصادی، ترامپ تأکید کرد که دو کشور به سمت ایجاد شراکتی قوی در بخش نفت پیش میروند و شرکتهای نفتی آمریکا با سطحی بیسابقه وارد عراق خواهند شد. دولت عراق نیز اعلام کرده که هدف از این سفر تقویت مشارکتهای اقتصادی و توسعهای، جذب سرمایهگذاری و گسترش نقش شرکتهای آمریکایی است و قرار است تفاهمنامههایی در بخش نفت و گاز امضا شود که افزایش ظرفیت تولید و توسعه مسیرهای جایگزین صادرات برای کاهش تأثیر اختلالات احتمالی در تنگه هرمز را شامل میشود.
تام باراک، فرستاده ویژه ترامپ در امور عراق و سوریه، این دیدار را نقطه عطف توصیف کرد و گفت که آینده روابط آمریکا و عراق در سرمایهگذاری، تجارت و فرصتهای اقتصادی نهفته است، نه فقط در امنیت. این رویکرد نشاندهنده تغییری در راهبرد واشینگتن از رویکرد صرفاً نظامی به رویکردی مبتنی بر نفوذ اقتصادی در عراق است.
با وجود تمام این تحولات، واقعیت این است که عراق نمیتواند یکباره پیوندهای عمیق خود با ایران را قطع کند. یک سیاستمدار ارشد عراقی به شرط ناشناسی به خبرگزاری فرانسه گفته است که حتی اگر دولت فعلی مسیر دوستانهتری با آمریکا در پیش بگیرد، این به معنای چرخش عراق علیه ایران نیست، بلکه عراق باید موازنه دیرینه میان متحدان خود را حفظ کند.
برگزاری مراسم تشییع باشکوه برای رهبر شهید، آیتالله خامنهای، در شهرهای مقدس عراق تنها چند روز پیش از این سفر، یادآوری از عمق نفوذ ایران در این کشور بود.
از سوی دیگر، گروههای نزدیک به ایران که طی جنگ اخیر بارها تأسیسات آمریکایی را هدف قرار دادهاند، به صراحت مخالفت خود را با این سفر اعلام کردهاند و تأکید دارند که تا زمانی که جنگ در منطقه ادامه دارد، نه آنها و نه ایران با خلع سلاح موافقت نخواهند کرد.
برخی تحلیلگران نیز هشدار دادهاند که حمایت ترامپ از الزیدی، اگرچه موقعیت او را در داخل تقویت میکند، اما میتواند او را در برابر رقبای سیاسی داخلی آسیبپذیر کند و اهرم فشار محکمی در اختیار مخالفانش قرار دهد.
در مجموع، سفر الزیدی به واشینگتن را باید در چارچوب تلاش عراق برای خروج از وضعیت دوسویهای تعریف کرد که سالها در آن به عنوان میدان نبرد نیابتی میان دو قدرت منطقهای عمل کرده است. ترامپ در این دیدار با خوشبینی فراوان از روزهای فوقالعادهای گفت که دو کشور خواهند ساخت، اما واقعیتهای زمینی بسیار پیچیدهتر از این اظهارات است.
الزیدی در قامت یک سیاستمدار تازهکار، راهی دشوار در پیش دارد: از یک سو باید وعدههای دادهشده به واشینگتن را عملی کند و از سوی دیگر نباید تعادل با تهران را برهم بزند.
خلع سلاح گروههای مسلح تا پایان سپتامبر، جذب سرمایهگذاریهای کلان آمریکایی و در عین حال حفظ روابط با همسایه شرقی، سه ضلعیای است که الزیدی باید میان آنها تعادل برقرار کند.
شاید مهمترین دستاورد این سفر، نه امضای قراردادهای نفتی، که ارسال این پیام به بازیگران منطقهای بود که عراق مصمم است روابط خارجی خود را با رویکردی جدید تنظیم کند؛ رویکردی که در آن، جایگاه عراق نه به عنوان میدان نبرد، که به عنوان شریکی اقتصادی برای غرب تعریف میشود. با این حال، تحقق این چشمانداز در سایه نفوذ عمیق ایران و مخالفت گروههای مسلح داخلی، نیازمند بیش از یک سفر به واشنگتن است و در عمل، به تحولات میدان وابسته خواهد بود.
نظر شما :