حضور یا عدم حضور تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی

نویسنده: محمد بیدگلی، دکترای علوم سیاسی و کارشناس مسائل ایران

دیپلماسی ایرانی: امروزه ورزش به عنوان یک صنعت بزرگ با ظرفیت بالا حوزه های گسترده‌ای را شامل فرهنگ، اقتصاد و سیاست را در خود جای داده که همین امر موجب شده است تا توجهات بسیاری را به خود جلب کند. ورزش یک علاقه مشترک فرهنگی است که  مردم را در سراسر جهان از هر نژاد و مذهب در رقابت‌های ورزشی شرکت می‌دهد و یک منبع قوی از غرور ملی و همبستگی را به‌وجود می‌آورد، ورزش در دنیای جدید در کنار تأثیرات جسمی به‌عنوان صنعتی است که در عرصه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی تأثیرات کم‌نظیری دارد. برجسته ساختن ابعاد مثبت ورزش در سطح بین المللی همان ایجاد روابط دوستانه است و می‌توان با راهکارهای مناسب و اتخاذ سیاست‌های مناسب شرایطی را به وجود آورد که ورزش پاکی خود را حفظ و در حل کشمکش‌های بین المللی وایجاد صلح نقش مؤثری را ایفا کند. 

رابطه متقابل بین ورزش، سیاست، فرهنگ و جامعه از این جهت حائز اهمیت است که می‌تواند زمینه‌های لازم برای عقلانیت اجتماعی، ثبات سیاسی و کنترل فضای عمومی را به وجود آورد. استفاده از ورزش و دیپلماسی ورزشی تجربه مستندی را در تاریخ دیپلماسی ورزشی جهان  ثبت کرده است. ورزش در سنوات اخیر یک ابزار دیپلماتیک بوده و دیپلماسی ورزشی یکی از کلیدی¬ترین شیوه¬های شکل گیری قدرت نرم به حساب آمده است و کشورها تلاش می¬کنند از طریق راهکارهایی برای کاهش تنش¬ها در زمینه های مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی با سایر بازیگران ایجاد کنند. هرچند ایران در اولین سال¬های پس از انقلاب و در بحبوحه جنگ سرد با الگو قرار دادن اصل نه شرقی نه غربی، بازی‌های المپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لس آنجلس را با شعار ما بازی نمی¬کنیم، تحریم کرد. 

گسترش رقابت‌های سیاسی، ایدئولوژیک و ژئوپولیتیکی کشورها و قدرت‌های بزرگ به میدان بین¬المللی ورزش، به یکی از مشخصه‌های ورزش در دوران معاصر تبدیل شده است و دولت‌ها مکررا از رقابت‌های بین¬المللی ورزشی به مثابه میدانی برای اعتبار بخشیدن به سیستم‌ها و ایدئولوژی‌های خود و همچنین برای پی‌جوئی اهداف سیاست خارجی استفاده کرده‌اند. امروزه ورزش به‌طور اجتناب ناپذیری با سیاست پیوند خورده و یکی از عرصه¬های بسیار مهمی است که حکومت¬ها با آگاهی کامل از ابعاد سیاسی – اجتماعی آن همواره تمایل داشته¬اند از آن برای دستیابی به اهداف مورد نظر خود بهره¬برداری کنند. 

ورزش زبانی جهانی است که مردم می‌توانند از طریق آن رسانه‌ای برای بیان تمایلات خود پیدا کنند و بدین ترتیب با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. 

هیچ کسی مخالف ورزش نیست؛ ورزشکاران بدون توجه به ملیت و مذهبشان در سرتاسر دنیا مورد احترام هستند. 

رابطه متقابل بین ورزش، سیاست، فرهنگ و جامعه از این جهت اهمیت دارد که می‌تواند زمینه‌های لازم برای عقلانیت اجتماعی، ثبات سیاسی و کنترل فضای عمومی و بین‌المللی را به‌وجود آورد. ورزش این قدرت را دارد که دنیا را تغییر دهد. 

ورزش قدرت الهام‌بخشی دارد. این توان را دارد که مردم را طوری متحد کند که کمتر چیزی یا کسی توانایی انجام آن را دارد. ورزش با جوانان به زبانی صحبت می¬کند که آن را می‌فهمند. ورزش می¬تواند در جایی که زمانی تنها ناامیدی وجود داشته است امید ایجاد کند.

فوتبال نیز ورزش پرطرفداری است که امروزه همه از کوچک و بزرگ با آن آشنا هستند و تقریبا همه آن را تجربه کرده‌اند. فوتبال یکی از پرطرفدارترین ورزش‌های دنیاست که همواره میلیون‌ها نفر از طرفداران به حمایت از تیم محبوبشان می‌پردازند. از همین رو بسیاری از ما عاشقانه فوتبال را دوست داریم. هیچ ورزشی در سراسر جهان هوادارانی پرشور و متعهد به مانند فوتبال، ندارد. در حالی که هواداران یک تیم فوتبال با تیم محبوبشان زندگی می‌کنند، زیر برف و باران به ورزشگاه می‌روند و از شهری به شهر دیگر یا کشوری به کشور دیگر برای حمایت از تیم محبوبشان در ورزشگاه، سفر می کنند. تعهد تماشگران به تیم‌های فوتبال مثال زدنی و بی‌بدلیل است. فوتبال با هیچ رشته دیگرى قابل مقایسه نیست و این واقعیتى است که بدون هیچ گونه تعصبى باید آن را پذیرفت. پرخبرترین و جنجالى‌ترین رشته ورزشى در دنیا نیز همین فوتبال است. این ورزش در حال حاضر ورزش شماره یک دنیا به‌شمار می‌رود. 

جام جهانی فوتبال نیز از بزرگ‌ترین رویدادهای ورزشی جهان است که هر چهارسال یک‌بار در یکی از کشورهای جهان روی می‌دهد. فوتبال مدرن امروزی نیز در سال ۱۸۶۶ در مدارس انگلستان شکل ‌گرفت و به تدریج گستره پراکندگی آن همه جهان را زیر پوشش خود قرارداد. با شکل‌گیری سازمان فیفا در سال ۱۹۰۴ و ایجاد رقابت جام جهانی فوتبال، این ورزش بسیار گسترده‌تر شد. عامل جذابیت فوتبال که شاید چندان به چشم نیاید این است که در جامعه کنونی فوتبال به یک پدیده تاثیرگذار اجتماعی تبدیل شده است. 

پیروزی تیم ملی یک کشور در شرایطی که آن کشور از نظر اقتصادی یا سیاسی با مشکل روبه‌روست می‌تواند تاثیر شگرفی در اوضاع حاکم، داشته باشد. بنابراین می‌توان فوتبال را یکی از تاثیرگذارترین پدیده‌های روز دنیا بر روند طبیعی و جریان عادی زندگی روزمره افراد و کل جامعه دانست.

در روزهای اخیر به‌ویژه پس از جنگ تحمیلی سوم و دفاع مقتدرانه جمهوری اسلامی ایران در مقابل تهاجم امریکایی – رژیم صهیونیستی، درباره موضوع ضرورت حضور یا عدم حضور ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ اظهارنظرهایی را شاهد بوده‌ایم. عدم تصمیم‌گیری درباره اعزام تیم ملی به جام جهانی همچنان در بین مسئولان ورزش کشور به یک مشکل پیچیده بدل شده است. بعضی مخالفت حضور ایران در ایالات متحده آمریکا به عنوان یکی از سه کشور میزبان جام جهانی، هستند و در مقابل بعضی نیز باوجود مشکلات و دشواری‌های حضور ایران در آمریکا، تأکید دارند که جمهوری اسلامی ایران باید با تمام قوا در این مسابقات حاضر شود. لیکن با توجه به برخی جوانب حضور نداشتن، که می‌تواند تهدیدهایی از جمله اعمال محرومیت از سوی فیفا برای فوتبال ملی جمهوری اسلامی ایران را به همراه داشته باشد، می‌توان به آثار مثبت حضور تیم ملی با توجه به دو نکته زیر تأکید کرد:

- حضور مقتدر تیم ملی در مسابقات و کسب نتایج مطلوب در رقابت‌ها که می‌تواند خنثی کننده تبلیغات و عملیات روانی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی و همچنین بازتاب‌دهنده پیشرفت ورزش و فوتبال ایران علی‌رغم اعمال محدودیت‌ها و تحریم‌های چندین ساله باشد.

- ایجاد فضای نشاط، غرور و افتخار ملی و همبستگی اجتماعی ایرانیان در داخل و خارج از ایران که آثار مثبت بلند مدتی به همراه خواهد داشت و همچنین استفاده مثبت از حمایت ایرانیان مقیم ایالات متحده آمریکا در همراهی و تشویق تیم ملی جمهوری اسلامی ایران در رقابت‌های جام‌ جهانی و آثار مطلوب و متقابل آن بر روحیه اعضای تیم ملی و ایرانیان مقیم در جهت تثبیت هویت و همبستگی ملی.

در حالی که وضعیت جنگ آمریکا و اسرائیل علیه کشورمان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و هر لحظه ممکن است آتش‌بس ناپایدار در هم شکسته و جنگ بار دیگر آغاز شود و مشخص نیست این بار دشمن متجاوز چه صدمه و لطماتی به میهن عزیزمان وارد می‌کند، می‌توان گفت به هیچ عنوان نمی‌توان روی حضور تیم ملی در جام جهانی آمریکا نظر قطعی و صدرصد داد. البته بدیهی است که با توجه به حساسیت‌های این دوره جام جهانی، حضور مقتدرانه ایران در این دوره از مسابقات را باید در عرصه‌ای فراتر از فوتبال و ورزش مدیریت کرد و انتظار آن است که دولت و وزارتخانه‌ها و سازمان‌های مرتبط در عرصه‌های مختلف با یک راهبرد هماهنگ بتوانند شرایط اعزام و حضور مقتدرانه کاروان تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ را فراهم کنند. نتیجتا می توان گفت ورزش فوتبال تاکنون بارها ویترین دیپلماسی صلح در جهان شده است و بار دیگر به نظر می‌رسد، نقش نمادین خود در رفع کدورت ها بین کشورها را ایفا کند.