تولید پیشرفته؛ برگ برنده چین

نویسنده: لی جیانان، رییس دفتر CMG در تهران

دیپلماسی ایرانی: تولید، شالوده اقتصاد واقعی و سنگ‌بنای قدرت ملی است. در مواجهه با تحولات پیچیده و بی‌سابقهٔ یک قرن اخیر و شتاب انقلاب جدید فناوری و صنعتی، چین راهبرد ایجاد یک نظام صنعتی مدرن را بر پایهٔ تولید پیشرفته و تمرکز بر «نیروهای مولد با کیفیت جدید» در پیش گرفته است. این راهبرد نه صرفاً یک انتخاب تاکتیکی، بلکه پاسخی ساختاری به ضرورت ارتقای جایگاه چین در زنجیرهٔ ارزش جهانی و تضمین پایداری رشد اقتصادی در بلندمدت محسوب می‌شود.

گسترش تولید پیشرفته، زنجیره‌ای از اثرات فزاینده ایجاد می‌کند. از یک سو، بخش‌های بنیادین مانند مواد پیشرفته، ابزارهای دقیق و سامانه‌های انرژی را متحول می‌سازد و از سوی دیگر، کیفیت و کارایی خدمات مدرن — از تحقیق و توسعه تا بهره‌برداری، نگهداری و تأمین مالی — را در کل زنجیره تأمین ارتقا می‌دهد. نتیجهٔ این هم‌افزایی، استحکام شالودهٔ اقتصاد واقعی، افزایش بهره‌وری کل عوامل تولید و تقویت پتانسیل رشد بلندمدت است. به بیان دیگر، پیشرفت در یک حلقه از زنجیره، موجی از ارتقا را در حلقه‌های دیگر به راه می‌اندازد و اقتصاد را از وابستگی به رشد کمی به سمت رشد کیفی سوق می‌دهد.

چین تنها کشوری است که تمامی دسته‌بندی‌های صنعتی تعریف‌شده توسط سازمان ملل متحد را در اختیار دارد و به مدت ۱۶ سال متوالی در جایگاه نخست مقیاس تولید جهانی قرار گرفته است. با این حال، چالش اصلی امروز، گذار از «تولیدکنندهٔ بزرگ» به «تولیدکنندهٔ قدرتمند» است؛ گذاری که بر کیفیت، دقت، سرآمدی فناورانه و رقابت‌پذیری جهانی متمرکز شده است. ویژگی بارز موج جدید محصولات «ساخت چین» همین ترکیب فناوری پیشرفته، ارزش افزوده بالا و کارایی است — از عینک‌های هوشمند با قابلیت ترجمه همزمان بیش از ۸۹ زبان تا کشتی تفریحی عظیم «شهر جادویی آدورا» با طول ۳۴۱ متر، وزن ۱۴۱٬۹۰۰ تن و ظرفیت بیش از پنج هزار مسافر. این طیف گسترده نشان می‌دهد که چین دیگر صرفاً کارخانهٔ جهان نیست، بلکه به سمت تولید محصولات پیچیده و با فناوری بالا حرکت کرده است.

دستاوردهای اخیر چین در این مسیر، شواهد روشنی از پیشرفت ساختاری ارائه می‌دهد: به‌کارگیری گستردهٔ تراشه‌های داخلی در مقیاس تجاری، آزمایش موفقیت‌آمیز قطار سریع‌السیر CR450، ساخت موشک ماهواره‌بر قابل بازیابی ژوچوئه-۳، پرواز هواپیمای مسافربری بزرگ C919 و بهره‌برداری از نیروگاه هسته‌ای نسل سوم هوآلونگ-۱. این موارد نشان می‌دهد که تولید پیشرفته نه یک هدف مقطعی یا مجموعه‌ای از پروژه‌های نمایشی، بلکه منبع پایدار توسعه باکیفیت و بنیان «مدرنیزاسیون به سبک چینی» است. هر یک از این دستاوردها، علاوه بر ارزش فنی، به تقویت استقلال فناورانه و کاهش آسیب‌پذیری در زنجیره‌های تأمین استراتژیک کمک می‌کند.

تحقق این هدف، نیازمند شکل‌گیری زنجیره‌ها و خوشه‌های صنعتی است. پارک‌هایی مانند پارک صنعتی بین‌المللی رباتیک ژونگ‌گوآن‌سون در پکن یا پارک صنایع پهپادی دایون در شنژن، نمونه‌هایی از زیست‌بوم‌هایی هستند که در آن‌ها شرکت‌های بالادستی و پایین‌دستی در مجاورت یکدیگر قرار دارند. این محیط‌ها با تسهیل تبادل ایده‌ها، کاهش هزینه‌های هماهنگی و ایجاد جریان مداوم نوآوری، طیف گسترده‌ای از محصولات — از لوازم خانگی هوشمند تا کامیون‌های خودران معدنی و ربات‌های نظافت‌چی — را پدید آورده‌اند که بسیاری از آن‌ها به سرعت در بازارهای خارجی جایگاهی یافته‌اند. چنین خوشه‌هایی، نه تنها سرعت تجاری‌سازی فناوری را افزایش می‌دهند، بلکه زمینه را برای ظهور بنگاه‌های کوچک و متوسط نوآور فراهم می‌کنند و از تمرکز بیش از حد بر چند شرکت بزرگ جلوگیری می‌کنند.

تلاش مستمر برای تقویت تولید پیشرفته، فضای جذب سرمایه‌گذاری خارجی را نیز گسترش داده است. برآوردها حاکی از آن است که حجم سرمایه‌گذاری خارجی در چین تا پایان سال ۲۰۲۵ به حدود ۴ تریلیون دلار برسد. در بازهٔ ژانویه تا اوت سال جاری، جذب واقعی سرمایه در صنایع فناوری پیشرفته به ۲۰۰٫۶ میلیارد یوان رسیده که رشدی ۳۵٫۱ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل نشان می‌دهد. به‌روزرسانی فهرست صنایع مورد تشویق برای سرمایه‌گذاری خارجی نیز با هدایت منابع به سمت تولیدات صنعتی مدرن، فرصت‌های همکاری عمیق و سود متقابل میان شرکت‌های چینی و خارجی را افزایش داده است. بسیاری از شرکت‌های چندملیتی اکنون بر این باورند که «چین بعدی» همچنان خود چین خواهد بود؛ باوری که ریشه در مقیاس بازار، عمق زنجیره‌های تأمین و سرعت نوآوری این کشور دارد.

آمارهای تجاری نیز این روند را تأیید می‌کنند. صادرات ربات‌های جراح چین در نیمه نخست سال جاری از ۲۳ کشور و منطقه به ۴۹ کشور و منطقه گسترش یافته است. ارزش صادرات مدارهای مجتمع در هفت ماه نخست از مجموع کل سال گذشته فراتر رفته و به ۲۱۶ میلیارد دلار رسیده است. طی هشت ماه نخست امسال نیز صادرات باتری لیتیومی، خودرو، ربات صنعتی و کشتی‌ها به ترتیب ۳۴٫۴، ۴۷٫۱، ۱۳ و ۲۹٫۸ درصد رشد داشته‌اند. این ارقام نشان‌دهنده حرکت پایدار به سمت تولیدات باکیفیت، با ارزش افزوده بالا و رقابت‌پذیر در بازارهای جهانی است.

از منظر کلان‌تر، تقویت تولید پیشرفته چین نه تنها محرک‌های جدیدی برای توسعه داخلی ایجاد می‌کند، بلکه فرصت‌های تازه‌ای برای رشد اقتصاد جهانی فراهم می‌آورد. چین با تبدیل شدن به حلقهٔ کلیدی در زنجیره‌های ارزش پیشرفته، هم تقاضا برای فناوری و مواد اولیه را افزایش می‌دهد و هم محصولات و راه‌حل‌های رقابتی را در اختیار سایر کشورها قرار می‌دهد. بی‌تردید در آینده، عبارت «ساخت چین» روایتگر داستان مجموعه‌ای از موفقیت‌های چشمگیر و متعدد خواهد بود؛ موفقیت‌هایی که نه تنها قدرت اقتصادی چین را تقویت می‌کنند، بلکه به شکل‌گیری نظم صنعتی جدید در سطح جهانی نیز کمک خواهند کرد.