لبنان؛ میدان واقعی آزمون آتش‌بس

نویسنده: نیروانا مهرآیین، متخصص حقوق بین الملل، کارشناس حقوق داخلی و فعال صلح و حقوق بشر

دیپلماسی ایرانی: در حالی که از توافق آتش‌بس میان ایران و آمریکا سخن گفته می‌شود، تحولات میدانی و سیاسی منطقه نشان می‌دهد که سرنوشت این آتش‌بس بیش از هر نقطه‌ای در جبهه لبنان تعیین خواهد شد؛ جایی که هنوز صدای درگیری خاموش نشده و بازیگران منطقه‌ای نیز به‌طور فشرده در حال رایزنی هستند.

در همین چارچوب، تماس تلفنی شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر با رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه نشان می‌دهد که بازیگران مهم منطقه تلاش دارند تحولات پس از اعلام آتش‌بس را مدیریت کنند. گفت‌وگوی شیخ تمیم بن حمد آل ثانی و رجب طیب اردوغان درباره آخرین وضعیت توافق میان ایران و آمریکا، در واقع بخشی از تلاش برای هماهنگی سیاسی در منطقه‌ای است که هر تحول نظامی در آن می‌تواند به سرعت به یک بحران گسترده تبدیل شود. از نگاه ناظران، ورود فعال کشورهایی مانند قطر و ترکیه به رایزنی‌ها نشان می‌دهد نگرانی درباره سرایت تنش‌ها به سایر جبهه‌ها همچنان جدی است.

این نگرانی بی‌دلیل هم نیست. همزمان با این تحرکات دیپلماتیک، گزارش‌ها از جنوب لبنان حاکی از درگیری‌های شدید میان رزمندگان حزب‌الله و نیروهای رژیم صهیونیستی در منطقه الخیام است؛ جایی که تلاش ارتش اسرائیل برای پیشروی با مقاومت نیروهای حزب‌الله مواجه شده است. استمرار چنین درگیری‌هایی نشان می‌دهد که حتی اگر در سطح سیاسی از آتش‌بس سخن گفته شود، میدان نبرد در برخی جبهه‌ها هنوز فعال است.

در همین میان، اظهارنظر جنجالی دونالد ترامپ، رئیس جمهوری امریکا درباره اینکه آتش‌بس دو هفته‌ای با ایران جبهه لبنان را شامل نمی‌شود، بر ابهام‌ها افزوده است. این ادعا در حالی مطرح شده که پیش از این از توقف درگیری‌ها در همه جبهه‌ها سخن گفته می‌شد. چنین اختلافی در روایت‌ها می‌تواند به معنای وجود برداشت‌های متفاوت از دامنه آتش‌بس باشد؛ مسئله‌ای که در بسیاری از بحران‌های منطقه‌ای عامل اصلی شکنندگی توافق‌ها بوده است.

در مقابل، ایران تأکید دارد که آتش‌بس واقعی بدون توقف درگیری در لبنان معنا ندارد. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، در گفت‌وگوی تلفنی با امانوئل مکرون، رئیس جمهوری فرانسه تصریح کرده که برقراری آتش‌بس در لبنان بخشی اساسی از طرح ده‌ماده‌ای ایران برای توقف جنگ است. او همچنین با اشاره به نقش فرانسه به‌عنوان یکی از طرف‌های ضامن آتش‌بس پیشین در لبنان، از اروپا خواسته است تا مسئولیت بیشتری در مسیر ایجاد امنیت پایدار در منطقه بر عهده بگیرد.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد که معادله آتش‌بس در منطقه هنوز کامل نشده است. در واقع، آنچه روی میز دیپلماسی قرار دارد تنها زمانی می‌تواند به یک آرامش واقعی تبدیل شود که میدان‌های درگیری نیز خاموش شوند؛ و در این میان، لبنان بیش از هر نقطه دیگری به میدان آزمون جدی این آتش‌بس تبدیل شده است.