صلح در مرزها برای تهران مهم است

مناقشه قره باغ و تاثیر آن بر امنیت ملی ایران

۱۷ آبان ۱۳۹۹ | ۱۴:۰۰ کد : ۱۹۹۶۹۳۸ آسیا و آفریقا انتخاب سردبیر
پارسا جعفری در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: نظر به اینکه کشمکش و درگیری جمهوری های آذربایجان و ارمنستان در منطقه قره باغ در مرزهای شمال غربی ایران قرار گرفته، بدیهی است تداوم و تشدید بحران، امنیت ملی و منطقه ای ما را مستقیما تحت الشعاع خود قرار می دهد. اصابت برخی از خمپاره ها و موشک های طرفین به اشتباه در خاک ایران خود گویای این مطلب است که نشان دهد تا چه اندازه خطرات این جنگ به ایران نزدیک است.
مناقشه قره باغ و تاثیر آن بر امنیت ملی ایران

نویسنده: پارسا جعفری، کارشناس روابط بین الملل

دیپلماسی ایرانی: اصولاً منازعات و درگیری ها در هر نقطه ای که از جهان رخ دهند، عواقب و پیامدهای گسترده ای را به همراه دارند. شاید یکی از مهمترین پیامدهای منازعات و تداوم آن، ایجاد بی ثباتی در منطقه مورد منازعه و چه بسا فراتر از آن باشد. پیامد دیگری که مترتب بر منازعات است، شکل گیری  ائتلاف ها و اتحادهای متقارن و بعضا متعارض و به تبع آن ایجاد فضای روانی عدم اعتماد و اطمینان به نیات و رفتار بازیگران ذینع در بحران است. با عنایت به اینکه جهت گیری سیاست خارجی کشورها در برخورد با پدیده بحران بر اساس منافع ملی شکل می گیرد، طبیعی است که تقابل و تعارض موضع گیری ها، متاثر از پیگیری اهداف و منافع متعارض است. از این رو چنین رویکردهای متعارضی نه تنها روند حل بحران را مشکل می کند، بلکه زمینه مساعدی را برای تداوم و حتی تسری آن به خارج از منطقه مورد مناقشه، فراهم می آورد.

نظر به اینکه کشمکش و درگیری جمهوری های آذربایجان و ارمنستان در منطقه قره باغ در مرزهای شمال غربی ایران قرار گرفته، بدیهی است تداوم و تشدید بحران، امنیت ملی و منطقه ای ما را مستقیما تحت الشعاع خود قرار می دهد. اصابت برخی از خمپاره ها و موشک های طرفین به اشتباه در خاک ایران خود گویای این مطلب است که نشان دهد تا چه اندازه خطرات این جنگ به ایران نزدیک است. شاید دیگر کشورها تمایل داشته باشند تا آذربایجان و ارمنستان را به عنوان واسطه های اختلافات خود در این جنگ تبدیل کنند، اما برای جمهوری اسلامی ایران این درگیری یک تهدید بالقوه امنیتی و اقتصادی و حتی قومی به حساب می آید. از این رو موضع گیری ایران در مناقشه قره باغ، به جهت تداخل و تلاقی منافع اقتصادی و اهداف امنیتی از حساسیت شدیدی برخوردار است. چراکه منافع اقتصادی ایران با وجود آرامش و ثبات در مرزهای شمالی تامین می شود و در واقع نیازمندآن است. از طرفی دیگر اهداف امنیتی آن ایجاب می کند برای مصون ماندن از تهدیدات احتمالی، در منطقه مورد مناقشه، صلح و آرامش برقرار باشد. برقراری صلح و ثبات، علاوه بر جلوگیری از طرح اندیشه های افراطی تهدید کننده تمامیت ارضی و امنیت ملی ایران، مانع از موفقیت سیاست های سایر دول رقیب در منطقه نیز می شود. از این رو منافع بلند مدت ایران ایجاب می کند که موضع گیری هایش را بر مبنای رفع تنش از منطقه تنظیم کند و ضمن درخواست برای رفع اشغال و حفظ تمامیت ارضی همسایگان، اشغالگری جدید را برنتابد. براین اساس برای رهایی از تهدیدات امنیتی و تحقق منافع اقتصادی، سیاستگذاری ایران مستلزم ظرافت خاصی برای دستیابی به هر دو هدف مزبور است. بدیهی است که منافع امنیتی و منافع اقتصادی ایران در منطقه قفقاز تحت الشعاع بحران قره باغ قرار گرفته است و نتیجتا نوع موضع گیری ایران در قبال بحران قره باغ، علاوه بر اینکه تاثیر مستقیم بر سطح روابط با جمهوری های آذربایجان  و ارمنستان دارد، بر فرآیند تداوم کشمکش و یا نحوه اختتام بحران نیز تاثیرگذار است.

از این رو این نکته به ویژه برای جمهوری اسلامی ایران ضروری است که درگیر یک جنگ ناخواسته ای که قدرت های فرامنطقه ای در آن تأثیر تعیین کننده ای دارند، نشود. بنابراین فوق العاده مهم است که با اتخاذ موازنه متقارن، نقش میانجی را ایفا کند. به گونه ای که از یک سو تجاوز ارامنه به خاک آذربایجان را به صراحت محکوم کرده و از طرفی هم تأکید بر حفظ تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان و هم تأکید بر حفظ حقوق اقلیت ارامنه که در قره باغ زندگی می کنند، داشته باشد. در چنین فضایی ایران می تواند نقش میانجی فعال را ایفا کند و در راستای کمک به تثبیت صلح و امنیت در مرزهای شمال غربی خود گام بر دارد. در غیر این صورت و با تصاعد بحران در منطقه قره باغ، ایران با یک مشکل اساسی در مرزهای خود مواجه خواهد شد. درک تهدید ایران از روند این درگیری به دیگر متغیرهای مهم منطقه چون احساس آسیب پذیری ایران در برابر آمریکا و اسرائیل با توجه به سابقه چندین دهه همکاری های باکو با دو کشور مذکور را افزایش می دهد. بنابراین ادامه این درگیری ها می تواند آذربایجان را بیش از پیش به آمریکا و اسرائیل برای دریافت کمک های نظامی و اطلاعاتی وابسته کند و بالطبع آنها نیز می توانند امتیازات بیشتری از آذربایجان برای ایجاد پایگاه های نظامی و امنیتی در این کشور دریافت کنند و راه ارتباطی ایران و روسیه را قطع کنند. با توجه به این شرایط باید توقع داشت ایران بیش از دیگر کشورها نگران خطرات تداوم جنگ قره باغ باشد و تلاش کند تا با میانجی گری فعال طرفین را در راستای یک راه حل باثبات به میز مذاکره تشویق کند. راه حلی که بر پایه این توازن باشد که جمهوری آذربایجان تمامیت ارضی اش را حفظ کرده و قره باغ در درون این جمهوری باقی بماند و از سوی دیگر آزادی ها و حقوق ارامنه قره باغ محترم شمرده شود. اگر چنین طرحی مورد توافق قرار بگیرد مشکلات ارمنستان و آذربایجان هم حل خواهد شد. این موازنه زمانی می تواند به سمت صلح و ثبات در حرکت باشد که به ایران، روسیه و ترکیه به عنوان کشورهای همجوار بتوانند با تشکیل کارگروه مشترک (یعنی ایران، ترکیه و روسیه + ارمنستان و آذربایجان) بر سر این مسائل به توافق برسند.

کلید واژه ها: مناقشه قره باغ جنگ ارمنستان و آذربایجان جنگ قره باغ ایران و ارمنستان ایران و آذربایجان


( ۴۰ )

نظر شما :

خسرو ۱۷ آبان ۱۳۹۹ | ۱۸:۳۴
نوشته مثل مواضع سیاست خارجی دولت ، لکنت زبان دارد ، چرا در سی سال گذشته این تعداد مقاله در تقبیح اشغالگری ارمنستان و محکوم کردن نسل کشی خوجالی و آواره شدن یک میلیون نفر آذربایجانی شیعه نوشته نشده است ؟ چرا این مقدار بر حقوق ارامنه قره باغ تاکید می شود ؟ در موارد مشابه حقوق کشمیری ها یا چچن ها یا ایغور های ترکستان شرقی که جمعیت شان صدها برابر ارامنه قره باغ هست ، مهم نیست ؟ در جنگ ایران و عراق ، برای دفاع از تمامیت ارضی کشورمان از هر مرجعی سلاح نمی خریدیم ؟ به نظر میرسد بهترین راه حل کمک ایران به صلح در قفقاز ، بستن مرز ارمنستان است تا سلاح و مهمات و تروریستهای پژاک جهت تقویت ارمنستان به قره باغ منتقل نشود
علی ۱۷ آبان ۱۳۹۹ | ۲۰:۰۸
ایران از تامین حقوق ارامنه در قره باغ در صورت بیرون رفتن ارمنستان از سرزمینهای اشغال شده ی آذربایجان سخن می گوید ولی واقعیت این است که به دلیل در اقلیت بودن ارامنه در اکثر کشورهای منطقه مثل ترکیه یا ایران یا حتی خود آذربایجان حقوق انها بیش از دیگران رعایت می شود اما پاشینیان به هیچ وجه قصدی برای خروج از قره باغ را ندارد (و این راصریحاٌ هم بیان کرده است)که ببیند آیا حقوق ارامنه تامین خواهد شد یا نه . به همین خاطر نیروی نظامی آذربایجان این کار را مطابق قوانین بین المللی به زور انجام خواهد داد. دراین میان کشورهایی که موضع معقول تری نسبت به این قضیه داشته و بی خودی خود رادرگیر مسئله نکنند به یقین آسیبی از این جنگ نخواهند دید . نویسنده در جایی از مقاله گفته است که " از این رو منافع بلند مدت ایران ایجاب می کند که موضع گیری هایش را بر مبنای رفع تنش از منطقه تنظیم کند و ضمن درخواست برای رفع اشغال و حفظ تمامیت ارضی همسایگان، اشغالگری جدید را برنتابد " بهتر بود واضح منظور خود را ازاشغالگری جدید بیان می کرد ولی با توجه به متن مقاله استنباط خوانندگان این خواهد بود که با توجه به برتری نظامی آذربایجان این کشور بخواهد ناحیه ای را از خاک ارمنستان رابرای یکپارچه سازی سرزمینش با نخجوان ، اشغال کند که به نظر من این بحث اصلاٌ موضوعیت ندارد وتوهمی بیش نیست چراکه آذربایجان با این کاربا وجود حقانیتش در مورد قره باغ ، موقعیتی مثل ارمنستان اشغالگر پیدا می کند که سیاستمداردان این کشور چنین کاری را نمی کنند.
علی ۱۷ آبان ۱۳۹۹ | ۲۰:۲۰
خسروجان نخواندی مقاله را ؟؟؟؟؟در سالهای گذشته هیچ اراده ای در باکو نبوده برای ازادی قره باغ و نه حمایتهای تسلیحاتی اسراییل و ترکیه و تکفیریهای وابسته انها و قدرتهای خارجی ایران در جنگ تحمیلی تحریم تسلیحاتی شده بود و فقط از لیبی و سوریه چین و کره شمالی سلاح وارد می کرد راه حل بحران قره باغ همان که مقام معظم رهبری گفته است و در انتهای مقاله گفته شده است نه بستن مرز ارمنستان و چشم پوشی از حضور تکفیریها همجوار مرز ایران هنوز جسارت نماینده مجلس باکو به ایران و رهبری نگزشته است . هر انچه رسانه های خارجی میگویند نشخوار نکن
الله یار ۱۷ آبان ۱۳۹۹ | ۲۱:۰۲
ازادیها وحقوق ارامنه قره باغ محترم شمرده شود.پس چرا به حقوق مسمانان آذری که ارامنه از ایروان واطرافش با زور اسلحه اخراجشان کرده اند توجه نمیشود،که تعدادشان طبق آمار بالغ بر ۴۰۰ هزار نفر است،،،البته اینها سوای یک میلیون مسلمان آذریست که از خاک خود آذربایجان رانده شده اند،،قره باغ و۷ شهرستان اطرافش،،، علت این تبعیض وامتیاز دهی برای ارامنه نشان از زمینه چینی به درگیری‌های سالهای بعد نمیباشد، چرا مثلاً از حقوق ۱۲۰ هزار تالشی ،۱۳۵هزار لزگی،،۳۰۰ هزار روس،،وحتی ۵۰ هزار ارمنی ساکن باکو،،،وسایر اقلیتها صحبتی وامتیازی مشابه ۱۲۰ هزار ارمنی‌ قره باغ در میان نیست، چطور شده ارمنی‌ها تافته جدابافته وعزیز دردانه شده اند،،،شاید بخاطر کاربری‌های مختلفشان که مخصوص قوم ارمنیست،،، آیا ارامنه سایر نقاط دنیا هم مثل آنچه که در آذربایجان طالبش هستند،، دنبال کشور مستقل هستند،واگر قرار باشد برای هر اقلیت ۱۲۰ هزاری در ممالک دنیا کشوری تاسیس شود بنظرم در دنیا بیش از بیش از نیم میلیون مملکت بایستی ایجاد وتاسیس گردد،،،. انموقع چنین بدعتی فقط برای ارمنی دلیلش چیست، چرا برای آذریهای رانده شده از خود ارمنستان چنین حقوقی را نمی خواهیم، که تمام خانه و کاشانه ،روستا زمین،هر چه داشتند گذاشته وبا زور ارامنه رانده شده اند،،،، ما که برای همسایه واقلیتهایش اینقدر دلسوزیم چرا به وضع اقلیتهای موجود خودمان چنین رعایتهای حقوقی نمی‌کنیم . مگر ارامنه که در بیش از پنجاه کشور جهان بصورت کوچری زندگی میکنند،چه حقوق خاصی دارند که در آذربایجان دنبال آن هستند،،
ناشناس ۱۸ آبان ۱۳۹۹ | ۰۱:۵۳
با همین ملاحظات بی مورد و تردیدهای محافظه کارانه، ابتکار عمل درباره آزادسازی قره باغ را سپردیم دست ترکیه..
كامران ۱۸ آبان ۱۳۹۹ | ۰۱:۵۵
تنها راه پیش رو اخراج کامل نیروهای اشغالگر از تمامی مناطق اشغالی است، راهکارها و میانجیگری های کشورهای دیگر از جمله ایران به دلیل زیاده خواهی ارامنه و توهمات ملی و قومی انها به جایی نخواهد رسید ، از حق و حقوق ۱۲۰ هزار ارمنی قره باغ میگویید اما از حق و حقوق صدها هزار اذربایجانی رانده شده از ارمنستان طی ۱۰۰ سال اخیر چیزی نمیگویید جمعیت اذربایجانی های رانده شده از ارمنستان حداقل یک سوم جمعیت فعلی ارمنستان است .و قریب یک هزار روستای اذربایجانی نشین در ارمنستان که نامهای انها تغییر داده شده اند و شهروندانش اواره . هر گونه حق و حقوقی که شامل ارامنه قره باغ میشود باید شامل اذربایجانی های رانده شده از خاک اصلی ارمنستان نیز باید بشود.در واقع چندین منطقه مشابه قره باغ در داخل خاک ارمنستان قرار دارد که انها هم باید حقوق یکسانی داشته باشند ، شامل منطقه زنگزور. منطقه گویچه ماحال. منطقه دره لیازی. منطقه زنگی باسار .
امید ۱۸ آبان ۱۳۹۹ | ۱۱:۱۲
افرین بر عکس مقاله توضیحات خسرو خیلی جامع تر بود احسن
مهدی ۱۸ آبان ۱۳۹۹ | ۱۱:۲۶
در حرف طرف ازربایجان در عمل یار و یاور فعال ارمنستان، ایران خودش میخواد اغتشاش داخلی داشته باشه، وگرنه مرز ارمنی رو میبست، نتها این کارو نکرد تمام قواشو داره میگیره سمت ازربایجان، ازربایجانی که داره خاک خودشو ازاد میکنه، چرا ایران سی سال با اشغالگران همکاری میکرد.؟
دانش ۱۸ آبان ۱۳۹۹ | ۱۳:۴۴
اگر بخوام در یک کلام بحران قره ‌باغ (توجه کنید که از واژه بحران استفاده کردم چون شرایط خوبی نیست) رو در خصوص ایران توصیف کنم میتونم بگم ×××تضاد منافع و عدم تصمیم گیری درست×××
رضا ۱۸ آبان ۱۳۹۹ | ۱۴:۴۳
این بحث های بیخود را کنار بگذارید! حقوق آذریها و ارمنی ها به ما چه ربطی دارد؟؟ آنچه برای امنیت ملی و بلندمدت و ژئوپلتیک ایران حیاتی است که از شکل گیری یک تجمع قوای ترکی- عثمانی درشمال ایران جلوگیری شود. و کمک به ارمنستان درین ماجرا بهترین کار یرای دفاع بلند مدت از کیان ایران است و جای هیج بحثی ندارد. البته اگر تا الان،خیلی دیر نشده باشد.
ایرانی ۱۸ آبان ۱۳۹۹ | ۲۳:۴۰
به یاری خدا با استعفای پاشینیان و دخالت روسیه،شر نوعثمانی ها به خودشون برمی گرده.
محمد ۱۹ آبان ۱۳۹۹ | ۰۶:۲۲
نویسنده حقی که برای ارامنه در قره باغ قائل است آیا همین حق را به تورک های ساکن در ایران هم قائل است
علی ۱۹ آبان ۱۳۹۹ | ۱۲:۵۷
محمد جان آذریهای ساکن ایران بیش از حق خود دارند دیگر حقی نمانده بالشکر عاشورا پز آزادی و شکست ارتش بعث میدهند فقط انگار آذری ها تنها بودند (بیشتر فرماندهان و شهدا جنگ تحمیلی غیر آذری بودندو بیشتر شهدا اصفهانی بودند نسبت به جمعیتش امارش بنیاد شهید بپرس اگر شک داری ),پول نفت جنوب خوب بهت ساخته ؟؟؟
حمید ۲۳ آبان ۱۳۹۹ | ۱۳:۰۹
سره چی دارید بحث میکنید .همه دنیا میگن قره باغ خاک اذربایجان هست اینو تو همه نقشه های دنیا میشه ب وضوح دید حتی گوگل.مذاکره برا موقعی هستش ک طرفت منطقی باشه و بخواد ب حقوق طرفین احترام بذاره ولی ارمنستان زبون مذاکره رو نمی فهمه(اینو سی سال گذشته ک هیچی نتیجه ای حاصل نشده میگه)باید با زبان نظامی و زور باهاش صحبت کرد .خداروشکر الانم ک نصف قره باغو با جنگ ازاد کردیم نصف دیگرم از ترس اشغال کل ارمنستان خودشون میخان میخان تحویل بدن.میمونه روسیه ک اونم پنج سال دیگه شوتشون میکنیم لونشون برن مسکو .همه چی فعلا خوب پیش میره وقتی ارتش قدرتمندی داریم از هیچی نمیترسیم اماده ایم تا دشمنارو تارو مار کنیم