انتخابات برزیل و آینده تعهد به دموکراسی

نویسنده: دبورا تومی (Débora Thomé)، استاد دانشگاه و عضو موسسه طراحی و تحقیقات برزیل (IDP) و بنیاد گتولیو وارگاس (FGV) و انجمن علوم سیاسی برزیل (ABCP)

دیپلماسی ایرانی: دور نخست انتخابات برزیل که یکشنبه برگزار شد، با پیروزی قاطع حزب راست‌گرای افراطی «لیبرال» (PL) به پایان رسید. فلاویو بولسونارو، پسر رئیس‌جمهوری سابق و زندانی، ژائیر بولسونارو، با کسب بیش از ۴۷ درصد آرای صحیح، از رئیس‌جمهوری کنونی، لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، پیشی گرفت. حزب او علاوه بر پیروزی در انتخابات فرمانداری پنج ایالت، بزرگ‌ترین فراکسیون‌ها را نیز در هر دو مجلس کنگره برزیل – یعنی مجلس نمایندگان (مجلس سفلی) و سنا – به دست آورد.

استادهای علوم سیاسی پیش‌تر چنین سناریویی را پیش‌بینی کرده بودند. حتی با وجود نظرسنجی‌هایی که ارقام بهتری را برای «حزب کارگران» (PT) به رهبری لولا نشان می‌دادند، در روزهای پایانی کارزار انتخاباتی شاهد تغییر جهت آرا بودیم؛ تغییری که ناشی از احساسات ضد حزب کارگران و نارضایتی‌هایی بود که عمدتاً از برآورده نشدن انتظارات مصرف‌کنندگان سرچشمه می‌گرفت. این وضعیت در حالی رخ داد که نرخ تورم و بیکاری پایین بود.

با این حال، رقابت همچنان کاملاً باز و نامشخص است، چرا که دو نامزد اکنون راهی دور دوم انتخابات در ۲۵ اکتبر می‌شوند.

تاکنون، روند انتخابات بدون بروز حوادث جدی پیش رفته است.

انتخابات به تنهایی دموکراسی را نمی‌سازد؛ اما اگر بخواهیم به دو چهره کلیدی در علوم سیاسی، یعنی جوزف شومپیتر و آدام پرژورسکی اشاره کنیم، انتخابات آزاد یکی از شرایط ضروری برای وجود دموکراسی است: سازوکاری که در آن رهبران به‌طور دوره‌ای برای کسب آرا رقابت می‌کنند و نامزد بازنده، شکست خود را می‌پذیرد.

شایان ذکر است که این دیدگاهی ابزاری است و به همین دلیل، به‌شدت از سوی کسانی که از دموکراسی انتظاری فراتر از صرفِ برگزاری انتخابات دارند، مورد مناقشه قرار می‌گیرد. اما دقیقاً به همین دلیل است که یادآوریِ روزِ پس از دور نخست رأی‌گیری در برزیل اهمیت دارد. امکان انتخاب دولت‌ها از طریق صندوق رأی و احترام به نتیجه آن – بدون آنکه کسی دست به سلاح ببرد یا در پادگان‌های نظامی تحصن کند – مسئله کوچکی نیست.

از سال ۱۹۸۹ – یعنی سال برگزاری نخستین انتخابات مستقیم ریاست‌جمهوری در برزیل پس از پایان دیکتاتوری نظامی – حزب کارگران یکی از رقبای اصلی سیاسی بوده و همواره در میان دو حزب برتر جای گرفته است.

در هفت انتخابات از ده انتخابات، نامزد ریاست جمهوری PT لولا بود. او سه تای آنها را برد و اکنون بار دیگر در دور دوم انتخابات حضور دارد.

در سه انتخابات گذشته (۲۰۱۸، ۲۰۲۲ و ۲۰۲۶)، سمت دیگر رقابت توسط راست افراطی به رقابت پرداخته که در دو انتخابات اول توسط ژایر بولسونارو و پسرش فلاویو – اکنون که در حبس خانگی به سر می‌برد – به نمایندگی از آن شرکت کرده است.

در سال ۲۰۱۸، ژایر بولسونارو پیروز شد. راست خود را در اطراف او سازماندهی مجدد کرد، در درجه اول بر برنامه های اخلاقی محافظه کارانه، مانند دفاع از ارزش های مسیحی، حمایت از دیکتاتوری نظامی و مخالفت با حقوق جنسی و تولید مثل، با تأکید شدید بر تقویت نقش های جنسیتی سنتی.

در سال ۲۰۲۲، لولا که به اتهام دست داشتن در رسوایی های فساد دستگیر شده بود، دوباره نامزد انتخابات شد و این بار پیروز شد و ژایر بولسونارو را که به دنبال انتخاب مجدد بود شکست داد. حامیان راست افراطی بولسانارو با بی اعتنایی آشکار به حتی اساسی ترین اصول دموکراسی، جاده ها و پادگان های نظامی را در روز پس از انتخابات اشغال کردند – نشانه آشکاری از امتناع آنها از پذیرش شکست.

در ابتدا محدود، پس از تحلیف در اقدامی هماهنگ در ۸ ژانویه ۲۰۲۳، زمانی که گروه‌های سازمان‌یافته از حامیان بولسونارو به مقر سه قوه دولت در منطقه فدرال یورش بردند و تخریب کردند، بازگشتند و حمله به ساختمان کنگره ایالات متحده در تاریخ ۶ ژانویه ۲۰۲۱، طرح ملی واندالیسم، در کنگره ملی واندالیسم را منعکس کردند. و دادگاه عالی فدرال به محکومیت صدها نفر از هواداران بولسونارو منجر شد.

با توجه به شدت عمل، خود بولسونارو توسط دادگاه عالی فدرال (STF) به عنوان رهبر سازمان جنایتکار کودتا در کنار افسران عالی رتبه نظامی و یک معاون فدرال به زندان محکوم شد.

نظرسنجی های نامنظم

این سومین انتخاباتی خواهد بود که در آن حامیان PT و حامیان بولسونارو در یک رقابت شدید برای ریاست جمهوری شرکت خواهند کرد که تا دور دوم ادامه دارد. در طول کل کمپین امسال، پیش‌بینی‌های نظرسنجی‌ها برای بیش از یک هفته در یک زمان ثابت نبوده است. مطالعات در علوم سیاسی سرنخ هایی را در مورد چرایی ارائه می دهد.

به خوبی شناخته شده که PT دارای پایگاهی سرسخت است که حدود ۳۰ درصد آرا را تضمین می کند، در حالی که اردوگاه ضد PT حدود ۳۰ درصد دیگر را به خود اختصاص می دهد. هر چپی حامی PT نیست، و هر رای دهنده مخالف PT طرفدار بولسونارو نیست، اما گروه ها اغلب با هم همپوشانی دارند.

مقاله‌های اخیر گزارش می‌دهند که همذات پنداری با راست در میان رای‌دهندگان، فراتر از حمایت صرف از بولسونارو، جا افتاده است. و برخی شواهد نشان می دهد که زنان ترجیح بیشتری برای لولا دارند، در حالی که انجیلی ها ترجیح بیشتری برای بولسونارو دارند – چه پدر و چه پسر.

انتخابات دور دوم به ندرت نتیجه دور اول را تغییر می دهد (حتی اگر امکان‌پذیر باشد). الگویی که در آن مدیران فعلی شانس بیشتری برای برنده شدن داشتند در حال تغییر است. و در آمریکای لاتین، مانند آرژانتین و شیلی، موجی از نامزدهای راست افراطی پیروز جای خود را به موج صورتی داده است.

پس از پایان انتخابات، ما باید از قدرت نهادهای خود بسیار فراتر از تضمین برگزاری انتخابات عادلانه برای حفظ دموکراسی اطمینان حاصل کنیم. این امر به ویژه در شرایطی صادق است که راست افراطی – که در موارد متعدد به مؤسسات حمله کرده و دائماً منکر علم است (همانطور که در طول همه‌گیری کووید-19 دیدیم) – بزرگترین بلوک‌ها را در کنگره خواهد داشت و ممکن است ریاست جمهوری را نیز تضمین کند.

بنابراین، کار این مؤسسات – متشکل از افرادی با ترجیحات سیاسی مختلف – بسیار مهم تر می شود. این به آنها بستگی دارد که قوانینی را تضمین کنند که برای همه اعمال می شود و به استقلال سه شاخه حکومت، حتی اگر حداقل، اجازه می دهد، و همچنین انتخابات عادلانه و دوره ای با مخالفان سیاسی که می توانند برنده یا ببازند، فراهم کنند.

حمایت از دموکراسی، در پیروزی یا شکست

پرژورسکی – محققی که به خاطر برداشت مینیمالیستی خود از دموکراسی مشهور است – با توجه به آمریکای لاتین اما عمیقاً نگران وضعیت ایالات متحده است – در کنفرانسی در پاریس در ماه مه گذشته توجه را به دو نکته جلب کرد. به گفته این کارشناس علوم سیاسی، ما نمی توانیم فرض کنیم که دموکراسی با انتخاب نامزدی که ما دوست نداریم، از بین می رود. برعکس، این نشان می دهد که سیستم به درستی کار می کند.

از سوی دیگر، وی خاطرنشان کرد که در ایالات متحده، فرسایش دموکراسی در دوره دوم ریاست جمهوری دونالد ترامپ، احتمال برگزاری انتخابات عادلانه و دوره ای را که در آن شکست پذیرفته شده است، تهدید می کند. این یک هشدار برای برزیل است.

ما تا ۲۵ اکتبر نمی دانیم رئیس جمهوری بعدی برزیل چه کسی خواهد بود. هر کسی که پیروز شود، قانون یکسان است: انتخابات باید عادلانه باشد و بازنده باید نتیجه را بپذیرد.

در این زمینه، دو طرف سابقه یکسانی ندارند. لولا در سه انتخابات متوالی ریاست جمهوری شکست خورد، اما اعضای حزب کارگران برای غارت کنگره به برازیلیا نرفتند. همین را نمی توان در مورد راست افراطی گفت. آخرین باری که شکست خورد، شورش های ۸ ژانویه ۲۰۲۳ بود که در طی آن حتی ابتدایی‌ترین مفهوم دموکراسی رعایت نشد.

به همین دلیل، تعهدی که در حال حاضر از راست افراطی برزیلی انتظار می رود دو برابر است.

اگر ببازد باید شکست را بپذیرد. اگر پیروز شود، باید بر اساس قوانینی که پیروزی آن را ممکن کرده است، با احترام به قوه قضائیه، مطبوعات، مخالفان و احتمال شکست چهار سال آینده، حکومت کند.

یک دولت دموکراتیک باید فراتر از این باشد و تضمین کند که گروه های مختلف به قدرت دسترسی دارند و نابرابری کاهش می یابد. اما بدون این گام اول، هیچ گام دیگری ممکن نیست. این مرحله است که راست افراطی باید تضمین کند.

منبع: کانورسیشن / ترجمه: سید علی موسوی خلخالی