ناسازگاری دو الگوی تعامل امریکا با ایران

دیپلماسی ایرانی: بقا و برتری در نظام جهانی بر رئالیسم قدرت و به زبان ساده‌تر بر قانون زور بنیان شده و بازیگرانی که منابع و ابزارهای قدرت ندارند، نه‌تنها ناتوان بلکه دستخوش فنا می‌شوند. اما در همین جهان زورمدار و قدرت بنیان نیز قدرت نرم به‌ویژه دیپلماسی عمومی همچنان اثرگذار و ابزار قدرت روابط بین‌الملل قلمداد می‌شود.

دیپلماسی عمومی در چارچوب قدرت نرم در جهان برآشفته کنونی نیز به کمک سیاست خارجی قدرت‌های توانمند آمده، بلکه سیاست قدرت و قدرت سخت را پوشش داده، زیباسازی می‌کند. ادعای حقوق بشر و حمایت دولت‌های غربی از دموکراسی را می‌توان مؤلفه برجسته دیپلماسی عمومی دروغین و جلوه قدرت نرم آنان برشمرد که به فریب افکار عمومی قادر هستند.

برخی قدرت‌های بزرگ و استعماری همزمان از دوگانه قدرت نرم و قدرت سخت بهره برده و توان اثرگذاری خود را افزایش می‌دهند. ایالات متحده امریکا نمونه قدرت‌های بزرگ است که توان بهره‌گیری همزمان از قدرت سخت و قدرت نرم به‌ویژه دیپلماسی عمومی در مناسبات قدرت و برسازی افکار عمومی جهانی به سود خود را دارد.

بخش مهمی از قدرت نرم و دیپلماسی عمومی امریکا در چند سال گذشته بر شعار معروف جورج بوش پسر در سال ۲۰۰۱ بنا شده که "با ما یا علیه ما" را مؤلفه رفتار خود قرار داده و دیپلماسی عمومی این کشور نیز میدان قانون قدرت و سرشت استکباری شده است! 

این رویکرد دولت ترامپ، با الگوی دیپلماسی عمومی که "هوارد باسکرویل" شهروند و شهید امریکایی نهضت مشروطه ایران نمایش داده و خود را شهید راه آزادی ساخت، هیچ سازگاری ندارد.

الگوی دوگانه دیپلماسی عمومی و قدرت نرم مقابل قدرت سخت و قانون زور ایالات متحده امریکا را در دو داستان از کنش شهید هوارد باسکرویل و ستیزه‌جویی تمدنی ترامپ علیه ایران در محورهای زیر می‌توان کنکاش کرد: 

یکم – الگوی دیپلماسی عمومی هوارد باسکرویل: هوارد کانکلین باسکرویل Howard Conklin Baskerville جوانی که متولد نبراسکای ایالات متحده و دانش‌آموخته دانشگاه پرینستون بود در سن ۲۲ سالگی به ایران آمده و در مدرسه مموریال تبریز، شهری که در آن زمان قلب رویدادهای نهضت مشروطه بود، به آموزگاری می‌پردازد.

آموزگار جوانی از خانواده‌ای مذهبی (روحانیون مسیحی) به قلب سپر سیاسی، اجتماعی و مذهبی ایران دهه ۱۲۸۰ شمسی آمده و در قامت یک شخصیت نواندیش آزادی‌خواه مقابل سلطنت‌طلبان محمدعلی‌شاه مستبد، ایستادگی و با آموزه‌های خود، دانش آموزان تبریزی را برای قیام در برابر استبداد و کمک به شکستن محاصره تبریز آماده کرده، به قلب مخالفین حمله و سرانجام در ۳۰ فروردین ۱۲۸۸ خورشیدی در سن ۲۴ سالگی در راه آزادی ایران به شهادت رسید.

کنش و فرجام هوارد باسکرویل در ایران را می‌توان جلوه بارز دیپلماسی عمومی و قدرت نرم ایالات متحده امریکا قرن ۱۹ قلمداد کرد که یک آموزگار جوان امریکایی به شهید آزادی در ایران مشهور می‌شود و تا چند دهه بعد از آن، امریکا را به عنوان یک بازیگر حامی آزادی و عدالت در ایران برساخت.

دوم – الگوی ستیزه جویی تمدنی ترامپ: در دوره‌ای که سیاست بین‌الملل بر پایه قدرت نرم به‌ویژه دیپلماسی عمومی طرح‌ریزی شده، رویکرد دولت دونالد ترامپ به عنوان بازیگر خشمگین نظام جهانی بر قانون قدرت و زور استوار شده است، مسیری مخالف رهیافت دیپلماسی عمومی را دنبال می‌کند.

الگوی ستیزه‌جوی دولت دوم ترامپ در بحران غزه، سوریه، لبنان، یمن و تهاجم چندباره به ایران در یک‌سال گذشته نمود یافته، نشان می‌دهد که ایالات متحده امریکا از دیپلماسی عمومی، دوری جسته است و قدرت سخت را بر قدرت نرم برتری می‌دهد.

حمایت فراگیر و مطلق امریکا از اسرائیل و پشتیبانی دولت ترامپ از جنگ علیه ایران که با تهدید نابودی جمهوری اسلامی، میراث تاریخی ایران و بلکه نابودی ایران همراه بوده، نشان می‌دهد ترامپ رویکرد ستیزه‌جویی تمدنی با ایران دارد که بسیار متفاوت با الگوی دیپلماسی عمومی قرن ۱۹ این کشور و داستان هوارد باسکرویل شهید امریکایی ایران است.

ستیزه‌جویی تمدنی ترامپ را می‌توان در پیام ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ وی به خوبی دید، آنجا که در تهدید به نابودی ایران می‌نویسد: «A whole civilization will die tonight, never to be brought back again - امشب یک تمدن کامل خواهد مرد، و دیگر هرگز احیا نخواهد شد.»1

گفتار و رفتار رئیس جمهور ایالات متحده و بسیاری دولتمردان این کشور جلوه برجسته برقراری قانون زور در مناسبات جهانی و الگوی ستیزه جویی آنان با بازیگران مستقل مانند ایران است.

سوم – پیوند ایران و آمریکایی مطلوب: تاریخ روابط ایران و ایالات متحده امریکا در چارچوب دو الگوی ناسازگار با یکدیگر قابل بررسی است. الگوی قدرت نرم و دیپلماسی عمومی با نشانه‌ای مانند جانفدایی هوارد باسکرویل برای شهروندان ایرانی و الگوی قانون زور و قدرت سخت دونالد ترامپ با جلوه‌هایی از کشتار شهروندان و تهدید نابودی تمدنی ایران.
 
تاریخ دیپلماسی میان ایران و ایالات متحده بر پایه قدرت نرم و دیپلماسی عمومی با رویداد کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ پایان یافته و دوران تقابل و بیزاری ژرف ایرانیان از امریکا آغاز شد. دورانی که به انقلاب ۱۳۵۷ منجر شده و اکنون به جنگ بزرگ ایران و امریکا رسیده، پیوند ایران با امریکا را گسسته است.

پیوند ایران با آمریکای مطلوب و آرمانی که هوارد باسکرویل، معلم ۲۴ ساله امریکایی به عنوان شهید امریکایی ایران در تاریخ و ادبیات ایران نقش بسته و این جمله باسکرویل مؤلفه بارز آمریکای مطلوب است که در پاسخ هشدار دلسوزانه خانم آنی ویلسون، همسر مدیر مدرسه مموریال تبریز می‌گوید: « I am Persia’s– من از ایران هستم (من به ایران تعلق دارم(.»2 وقتی هوارد باسکرویل خود را یک ایرانی می‌داند، دارای جایگاه ارزشمند شهید در تاریخ ایران می‌شود و الگوی آمریکایی مطلوب را برای ایرانیان نمایش می‌دهد.  

*

تهاجم نظامی فراگیر بیش از یک سال گذشته دولت ترامپ به ایران و تهدید آنان برای نابودی ایران، با رهیافت قدرت نرم و سیاست دیپلماسی عمومی ایالات متحده امریکا در چند دهه اخیر ناسازگاری بنیادین دارد. دونالد ترامپ الگوی قدرت نرم را کنار گذاشته و الگوی قدرت سخت و قانون زور را بر سیاست خارجی خود و روابط بین‌الملل چیره ساخته است.

این الگوی سیاستگذاری خارجی دولت ترامپ نه‌تنها با الگوی قدرت نرم و دیپلماسی عمومی دولت‌های پیشین امریکا ناسازگار است، بلکه پیشینه مطلوب قدرت نرم این کشور در جهان به‌ویژه ایران مانند ماجرای شهید هوارد باسکرویل در راه آزادی ایران را نیز خدشه‌دار کرده است!  

دیپلماسی عمومی دولت ترامپ از لوله تفنگ در غزه، از پهپادهای کشنده در عراق، ایران، یمن، از موشک‌های باستیک و بمب‌های نامتعارف جنگنده‌هایF35  و B2 در ایران، کشتار جمعی دانش آموزان میناب و شهروندان لامرد و...، از بسته‌های تحریمی ایران، کوبا، یمن و... خارج می‌شود و هیچ سازگاری با قواعد حقوق بین اللمل ندارد. در این الگوی سیاست خارجی، خون شهروندان ایران، لبنان، عراق، فلسطین و... بی ارزش بوده و خون شهروندان اوکراین ارزشمند است!

جانفدایی هوارد باسکرویل برای ادامه آزادی ایران از استبداد که به عنوان حماسه شهید امریکایی ایران توصیف و آمریکای مطلوب برای ایرانیان بوده با الگوی ستیزه جویی دولت ترامپ علیه ایران، کشتار شهروندان ایرانی و تهدید به نابودی تمدن ایران، ناسازگار است.

جنایت دولت ترامپ علیه ایران در یک سال گذشته، تمام پیشینه مطلوب ایالات متحده امریکا فراتر از ۲۸ مرداد ۱۳۲۸ را نیز خدشه‌دار و نابود کرده که رهیافت قدرت نرم و سیاست دیپلماسی عمومی در روابط بین‌الملل را از دستورکار بازیگران نظام جهانی خارج کرده است.

منابع: 

1- https://www.politico.com/news/2026/04/07/trump-iran-deadline-threats-00861313

2- https://paw.princeton.edu/article/american-hero-iran