تأکید بر گسترش همکاریهای استانی، معرفی واقعبینانه فرهنگ ایران و تقویت پیوندهای تمدنی دو ملت
حضور هر قدرت خارجی تنها به حوزههای اقتصادی محدود نمیماند
دیپلماسی ایرانی: دکتر محمد اسدی موحد، رایزن فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان، در گفتوگویی با رسانه ارمنستان درباره ابعاد مختلف روابط فرهنگی ایران و ارمنستان سخن گفت. وی در این مصاحبه به اهمیت گسترش همکاریهای فرهنگی، علمی، آموزشی و هنری میان دو کشور، نقش نهادهای دولتی و خصوصی در توسعه مناسبات فرهنگی، جایگاه میراث تاریخی مشترک، فعالیتهای فرهنگی مسجد کبود ایروان، گفتوگوی ادیان و ضرورت تقویت شناخت متقابل میان دو ملت پرداخت.
سفر به گغارکونیک؛ فرصتی برای شناخت فرهنگ، هنر و طبیعت ارمنستان
نخستین بخش این مصاحبه به سفر اخیر رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به استان گغارکونیک، شهر مارتونی و منطقه سوان اختصاص داشت. مجری برنامه با اشاره به تصاویر و ویدئوهای منتشرشده در صفحات مجازی رایزنی فرهنگی، درباره اهداف این سفر، حضور اسدی موحد در یک رویداد فرهنگی و بازدید وی از یک کلیسای متعلق به قرن هفتم میلادی پرسید.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در پاسخ، ابتدا از دولت جمهوری ارمنستان و بهویژه وزارت آموزش، علوم، فرهنگ و ورزش این کشور به دلیل همکاری، همراهی و آمادگی برای حمایت از برنامههای فرهنگی مشترک قدردانی کرد.
وی توضیح داد که سفر به استان گغارکونیک در چارچوب حضور در یک نمایشگاه هنری و فرهنگی در شهر مارتونی انجام شده بود. این نمایشگاه فرصتی فراهم کرد تا ضمن آشنایی با آثار هنرمندان محلی، درباره ظرفیتها، دغدغهها و زمینههای همکاری با فعالان فرهنگی و هنری این منطقه گفتوگو شود.
اسدی موحد با استفاده از ضربالمثل فارسی "هم فال است و هم تماشا" اظهار داشت که سفرهای فرهنگی به استانهای مختلف ارمنستان، از یک سو زمینه آشنایی با هنرمندان، نهادهای فرهنگی و ظرفیتهای محلی را فراهم میکند و از سوی دیگر، امکان شناخت بهتر جاذبههای تاریخی، طبیعی و گردشگری این کشور را در اختیار رایزنی فرهنگی قرار میدهد.
وی افزود که این شناخت میتواند در معرفی واقعبینانهتر و گستردهتر ارمنستان به جامعه ایرانی نیز مؤثر باشد. بسیاری از ایرانیان، ارمنستان را عمدتاً از طریق ایروان و چند مکان شناختهشده میشناسند، در حالی که استانهای مختلف این کشور از ظرفیتهای ارزشمند تاریخی، فرهنگی، هنری و طبیعی برخوردارند که میتوانند زمینهساز گسترش گردشگری فرهنگی و ارتباط مستقیم میان مردم دو کشور باشند.
رایزن فرهنگی ایران همچنین بازدید از کلیسای متعلق به قرن هفتم میلادی و دیگر آثار تاریخی منطقه را تجربهای ارزشمند توصیف کرد و گفت چنین بناهایی بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ارمنستان هستند. به اعتقاد وی، شناخت و معرفی میراث تاریخی هر کشور، نقش مهمی در تقویت احترام متقابل و شکلگیری گفتوگوی عمیقتر میان ملتها دارد.
اسدی موحد تأکید کرد که سفرهای استانی رایزنی فرهنگی صرفاً به شرکت در یک مراسم یا انجام یک بازدید رسمی محدود نمیشود، بلکه هدف اصلی آن شناسایی ظرفیتهای محلی، برقراری ارتباط با نهادهای فرهنگی و فراهمکردن زمینه اجرای برنامههای مشترک و مستمر است.
نقش دولت و نهادهای خصوصی در توسعه مناسبات فرهنگی
در ادامه گفتوگو، مجری برنامه درباره نقش دولتها در گسترش همکاریهای فرهنگی ایران و ارمنستان پرسید. اسدی موحد در پاسخ توضیح داد که تعاملات فرهنگی ایران با ارمنستان در دو سطح اصلی دنبال میشود: نخست، همکاری با نهادهای دولتی و رسمی و دوم، تعامل با دانشگاهها، مراکز علمی، مؤسسات فرهنگی، انجمنها و سازمانهای غیردولتی و خصوصی.
وی سطح روابط فرهنگی میان نهادهای دولتی دو کشور را بسیار مطلوب ارزیابی کرد و اظهار داشت که در حال حاضر مانع عمدهای بر سر راه گسترش این روابط وجود ندارد. وزارتخانهها، دانشگاههای دولتی، موزهها، کتابخانهها و دیگر نهادهای رسمی ارمنستان، آمادگی مناسبی برای همکاری با رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران نشان دادهاند.
اسدی موحد افزود که در طول سه سال مأموریت خود بهعنوان رایزن فرهنگی ایران در ارمنستان، تلاش شده است روابط رایزنی فرهنگی تنها به نهادهای رسمی محدود نماند و همکاریهای گستردهای نیز با مراکز علمی، فرهنگی و هنری غیردولتی شکل گیرد.
به گفته وی، پایداری روابط فرهنگی زمانی افزایش مییابد که علاوه بر دولتها، دانشگاهیان، هنرمندان، نویسندگان، مترجمان، ناشران، فیلمسازان، جوانان و سازمانهای مردمنهاد نیز در آن مشارکت داشته باشند. همکاری میان دولتها چارچوبهای حقوقی و اجرایی لازم را فراهم میکند، اما ارتباط میان مردم و نهادهای فرهنگی است که این روابط را به بخشی از زندگی روزمره جوامع تبدیل میسازد.
رایزن فرهنگی ایران در عین حال خاطرنشان کرد که در برخی حوزهها همچنان کاستیها و موانعی وجود دارد که باید با برنامهریزی دقیقتر برطرف شود. وی حضور محدود آثار شاخص سینمایی و تلویزیونی ایران در فضای فرهنگی و رسانهای ارمنستان را یکی از این موارد دانست.
ضرورت معرفی تصویری واقعی و متوازن از ایران از طریق سینما
بخش دیگری از این گفتوگو به جایگاه سینمای ایران در ارمنستان اختصاص یافت. اسدی موحد با اشاره به اعتبار جهانی سینمای ایران گفت که فیلمها و مجموعههای تلویزیونی ایرانی از ظرفیت بالایی برای معرفی فرهنگ، سبک زندگی، ارزشهای اجتماعی و واقعیتهای جامعه ایران برخوردارند، اما این ظرفیت هنوز بهصورت کامل در ارمنستان مورد استفاده قرار نگرفته است.
وی گفت جشنوارههای سینمایی گوناگونی، از جمله جشنواره بینالمللی فیلم "زردآلوی طلایی"، در ارمنستان برگزار میشود و این رویدادها از اهمیت فرهنگی فراوانی برخوردارند. با این حال، گاه آثاری درباره ایران در این جشنوارهها یا فضاهای فرهنگی معرفی میشوند که در خارج از ایران تولید شدهاند و الزاماً تصویر کامل، روشن و متوازنی از جامعه ایرانی ارائه نمیکنند.
رایزن فرهنگی ایران تأکید کرد که نقد اجتماعی و ارائه دیدگاههای مختلف، بخشی طبیعی از فعالیت هنری است، اما برای شناخت درست یک کشور باید مجموعه متنوعی از آثار و روایتها در اختیار مخاطب قرار گیرد. نمایش محدود یک نوع از آثار نمیتواند بازتابدهنده تمام واقعیتهای اجتماعی، فرهنگی و انسانی ایران باشد.
وی افزود که سینمای ایران آثار برجستهای با مضامین عمیق انسانی، اخلاقی و خانوادگی تولید کرده است. این آثار به موضوعاتی مانند محبت، مسئولیتپذیری، احترام به والدین، همبستگی اجتماعی، جایگاه خانواده، کرامت انسان، امید و فداکاری میپردازند.
اسدی موحد با اشاره به تضعیف نهاد خانواده در بخشهایی از جهان اظهار داشت که آثار سینمایی و تلویزیونی ایران میتوانند در معرفی ارزشهای خانوادگی و انسانی نقش مثبتی ایفا کنند. به گفته وی، نمایش برنامهریزیشده فیلمها و مجموعههای ایرانی در ارمنستان، برگزاری هفتههای فیلم، دعوت از سینماگران، نشستهای نقد و بررسی و همکاری میان مراکز سینمایی دو کشور میتواند شناخت جامعه ارمنی از ایران را عمیقتر و متوازنتر سازد.
ترجمه ادبیات و گسترش آموزش زبان فارسی
در بخش دیگری از برنامه، موضوع ترجمه آثار ادبی، آموزش زبان فارسی و میزان علاقه جامعه ارمنستان به ادبیات و فرهنگ ایران مورد بررسی قرار گرفت.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران گفت که در سالهای اخیر آثار متعددی از زبان فارسی به ارمنی و از زبان ارمنی به فارسی ترجمه شدهاند و این روند همچنان ادامه دارد. وی ترجمه را یکی از مؤثرترین ابزارهای گفتوگوی فرهنگی دانست و تأکید کرد که هر اثر ترجمهشده میتواند به پلی میان ذهن، حافظه و تجربه تاریخی دو ملت تبدیل شود.
اسدی موحد در ادامه، برای نشان دادن گستردگی علاقه جامعه فرهنگی ارمنستان به زبان و ادبیات فارسی، به فعالیت یکی از دوستان و آشنایان مترجم خود اشاره کرد و گفت این مترجم تاکنون حدود ۱۵۰ اثر از ادبیات فارسی را به زبان ارمنی ترجمه کرده است. وی این حجم از فعالیت ترجمه را نشانهای روشن از ظرفیتهای گسترده همکاری ادبی میان دو کشور دانست و تأکید کرد که تلاش مترجمان، نقش بسیار مهمی در معرفی ادبیات کلاسیک و معاصر ایران به مخاطبان ارمنی دارد.
اسدی موحد در ادامه خبر خوشی را با مخاطبان برنامه در میان گذاشت و اعلام کرد که ترجمه ارمنی "شاهنامه" حکیم ابوالقاسم فردوسی با تلاش گئورگ آساطوریان، مترجم برجسته و ایرانشناس ارمنی، بهزودی در اختیار علاقهمندان قرار خواهد گرفت.
وی شاهنامه را تنها یک اثر ادبی متعلق به ایران ندانست، بلکه آن را بخشی از میراث فرهنگی و حماسی حوزه تمدنی منطقه معرفی کرد. به اعتقاد وی، ترجمه این اثر به زبان ارمنی میتواند زمینه شناخت عمیقتر مخاطبان ارمنی از اسطورهها، اندیشهها، ارزشهای اخلاقی و جهانبینی فرهنگی ایرانیان را فراهم کند.
رایزن فرهنگی ایران همچنین اظهار داشت که مخاطبان ارمنی به حوزههای گوناگون ادبیات و تاریخ ایران علاقهمند هستند. ادبیات معاصر فارسی، آثار داستانی، شعر، کتابهای مربوط به تاریخ باستان ایران، تاریخ معاصر و مطالعات مرتبط با انقلاب اسلامی از جمله زمینههایی هستند که مورد توجه پژوهشگران و کتابخوانان ارمنی قرار دارند.
وی آموزش زبان فارسی را یکی دیگر از محورهای مهم فعالیت رایزنی فرهنگی دانست و گفت یادگیری زبان، مستقیمترین مسیر برای شناخت یک فرهنگ است. افرادی که زبان فارسی میآموزند، میتوانند بدون واسطه با ادبیات، تاریخ، هنر و جامعه ایران ارتباط برقرار کنند.
به گفته اسدی موحد، توسعه دورههای آموزش زبان فارسی، همکاری با دانشگاهها و مدارس، ارتقای روشهای تدریس، حمایت از استادان زبان فارسی و تولید منابع آموزشی مناسب، از جمله برنامههای مورد توجه رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان است.
مسجد کبود؛ عبادتگاه و مرکز فعال فرهنگی
مسجد کبود ایروان و فعالیتهای دینی، آموزشی و فرهنگی آن، از دیگر موضوعات مطرحشده در این مصاحبه بود.
اسدی موحد تأکید کرد که مسجد کبود تنها یک مکان عبادی نیست، بلکه به یکی از مهمترین مراکز فرهنگی ایران در ارمنستان تبدیل شده است. در این مجموعه، علاوه بر برگزاری آیینهای مذهبی، کلاسهای آموزش زبان فارسی، نشستهای علمی، همایشهای فرهنگی، نمایشگاههای عکس، برنامههای ادبی و دیدارهای رسمی و مردمی نیز برگزار میشود.
وی مسجد کبود را نمادی از حضور تاریخی و فرهنگی ایران در ایروان دانست و گفت این بنای ارزشمند میتواند نقش مهمی در معرفی معماری، هنر، تاریخ و فرهنگ اسلامی ـ ایرانی به شهروندان ارمنستان و گردشگران خارجی ایفا کند.
رایزن فرهنگی ایران خاطرنشان کرد که روزانه حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ گردشگر از مسجد کبود بازدید میکنند. این بازدیدکنندگان از کشورهای مختلف و حتی قارههای گوناگون به ایروان سفر کردهاند و حضور آنان فرصتی ارزشمند برای معرفی چهرهای واقعی از فرهنگ، تمدن، هنر و معنویت ایرانی فراهم میکند.
وی افزود که تلاش میشود بازدید از مسجد کبود صرفاً به مشاهده معماری بنا محدود نشود و گردشگران بتوانند اطلاعاتی درباره تاریخ مسجد، روابط ایران و ارمنستان، فعالیتهای فرهنگی این مجموعه و ارزشهای مشترک دو ملت نیز دریافت کنند.
جشنواره نواسارد و گسترش برنامههای مشترک
در ادامه مصاحبه، به جشنواره نواسارد و روند توسعه آن نیز اشاره شد. اسدی موحد گفت این جشنواره طی پنج سال گذشته با حمایت و همکاری سفارت جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان، فدراسیون گردشگری ارمنستان و سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در کاپان برگزار شده است.
وی جشنواره نواسارد را نمونهای موفق از همکاری فرهنگی و مردمی میان ایران و ارمنستان دانست و اظهار داشت که این رویداد در حال رشد و گسترش است. در سالهای نخست، برنامههای جشنواره تنها در یک روز برگزار میشد، اما دامنه آن بهتدریج افزایش یافته و امسال قرار است طی چند روز و در چند مکان برگزار شود.
به گفته وی، بخشی از برنامههای این جشنواره در مناطق جنوبی ارمنستان و بخشی دیگر در ایروان برگزار خواهد شد. این گسترش نشان میدهد که جشنواره توانسته است مخاطبان بیشتری به دست آورد و به بستری برای معرفی موسیقی، هنر، آیینها، صنایعدستی، غذاهای سنتی و ظرفیتهای گردشگری دو کشور تبدیل شود.
رایزن فرهنگی ایران تأکید کرد که برگزاری چنین برنامههایی بهویژه در استانها، میتواند به تمرکززدایی از فعالیتهای فرهنگی، حضور فعالتر جوانان و تقویت روابط مستقیم میان جوامع محلی دو کشور کمک کند.
جایگاه کلیسای حواری ارمنی و گفتوگوی بیندینی
نقش کلیسای حواری ارمنی در جامعه و همکاریهای بیندینی نیز از دیگر محورهای گفتوگو بود.
اسدی موحد در پاسخ به پرسش مجری درباره جایگاه دین در روابط فرهنگی دو کشور اظهار داشت که ادیان الهی، اعم از اسلام، مسیحیت و یهودیت، میتوانند از ارکان سازنده جوامع باشند و ارزشهایی مانند عشق، صلح، عدالت، سعادت، مسئولیتپذیری، احترام به انسان و کمک به همنوع را تقویت کنند.
وی افزود که رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در سالهای گذشته برنامههای متعددی را با مشارکت کلیسای حواری ارمنی و مراکز دینی و علمی دو کشور برگزار کرده است. بخشی از این برنامهها در چارچوب گفتوگوهای بیندینی و با موضوعاتی همچون حقوق بشر، جایگاه زن در جامعه، محیط زیست، صلح، خانواده و مسئولیت اخلاقی پیروان ادیان شکل گرفتهاند.
به گفته وی، روحانیان، اندیشمندان و مسئولان دینی ایران در سفرهای خود به ارمنستان با نمایندگان کلیسای حواری ارمنی و مسئولان مقر مقدس اچمیادزین دیدار و گفتوگو کردهاند. همچنین شخصیتهای دینی ارمنی نیز در برنامهها و نشستهای برگزارشده در ایران حضور یافتهاند.
اسدی موحد تأکید کرد که گفتوگوی ادیان تنها به بحثهای نظری محدود نیست، بلکه میتواند به یافتن پاسخهای مشترک برای مسائل مهم امروز بشر کمک کند. مشکلاتی مانند خشونت، جنگ، فروپاشی خانواده، بیعدالتی، تخریب محیط زیست و تضعیف ارزشهای انسانی، موضوعاتی هستند که ادیان میتوانند درباره آنها همکاری سازندهای داشته باشند.
حفظ هویت فرهنگی در برابر تحولات جدید منطقهای
در بخش پایانی مصاحبه، مجری برنامه به طرح TRIPP در جنوب ارمنستان و نزدیکی مرز ایران اشاره کرد و درباره پیامدهای احتمالی حضور بلندمدت سرمایه، زیرساخت و عوامل خارجی در استان سیونیک پرسید.
پرسش اصلی این بود که چگونه میتوان شرایط را بهگونهای متوازن کرد که تحولات جدید منطقهای، موجب کاهش اهمیت یا به حاشیه رانده شدن پیوندهای تاریخی، فرهنگی و مردمی ایران و ارمنستان در سیونیک نشود و دیپلماسی فرهنگی ایران چگونه میتواند با این واقعیت جدید مواجه شود.
اسدی موحد تأکید کرد که پاسخ وی به این موضوع، از منظر فرهنگی است. به گفته وی، حضور هر قدرت یا بازیگر خارجی معمولاً تنها به حوزههای اقتصادی و زیرساختی محدود نمیماند و ممکن است با برنامهها، ارزشها و فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی نیز همراه باشد.
ازاینرو، ایران و ارمنستان باید تعاملات فرهنگی، ارتباطات مردمی و همکاری میان نهادهای غیردولتی خود را بهگونهای گسترش دهند که هویت تاریخی و میراث فرهنگی مشترک دو ملت در برابر تحولات و تأثیرات بیرونی تضعیف یا دچار استحاله نشود و زمینه نفوذ مؤلفههایی از فرهنگ غربی که با ارزشهای انسانی، خانوادگی و سنتهای فرهنگی دو جامعه ناسازگار است، فراهم نشود.
وی افزود که ایران و ارمنستان از پیوندهایی برخوردارند که طی قرنها و در نتیجه همزیستی، همسایگی، تبادلات انسانی، روابط تجاری، اشتراکات تاریخی و گفتوگوهای فرهنگی شکل گرفتهاند. چنین ارتباطاتی نباید صرفاً به مناسبات رسمی یا مقطعی محدود شوند، بلکه باید از طریق آموزش، هنر، رسانه، گردشگری، تبادل جوانان و همکاری نهادهای محلی تقویت شوند.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران فرهنگ را اساس و زیربنای پیشرفت پایدار دانست و تصریح کرد هر کشوری که خواهان توسعه در حوزههای اقتصاد و سیاست است، باید به فرهنگ، هویت تاریخی و سرمایه اجتماعی خود توجه ویژه داشته باشد.
به اعتقاد وی، توسعه اقتصادی بدون توجه به فرهنگ و هویت، ممکن است به وابستگی، ازخودبیگانگی و تضعیف انسجام اجتماعی منجر شود. از این رو، کشورها باید ضمن بهرهگیری از فرصتهای جدید اقتصادی و ارتباطی، از هویت فرهنگی، ارزشهای ملی و روابط تاریخی خود نیز صیانت کنند.
اسدی موحد خاطرنشان کرد که هدف دیپلماسی فرهنگی ایران مقابله با فرهنگ دیگر کشورها نیست، بلکه حفظ و تقویت پیوندهای اصیل ایران و ارمنستان و فراهمکردن زمینهای برای گفتوگوی برابر و سازنده میان فرهنگهاست.
وی بر ضرورت گسترش برنامههای فرهنگی در استان سیونیک، تقویت همکاری با دانشگاهها، مدارس، کتابخانهها، موزهها و نهادهای محلی، برگزاری رویدادهای هنری و ادبی، توسعه آموزش زبان فارسی و حمایت از ارتباطات مستقیم میان جوانان ایرانی و ارمنی تأکید کرد.
جمعبندی
مصاحبه جناب آقای محمد اسدی موحد با برنامه "زارا سؤال دارد" فرصتی برای تبیین ابعاد مختلف روابط فرهنگی ایران و ارمنستان و معرفی بخشی از فعالیتها، ظرفیتها و چالشهای موجود در این حوزه بود.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در این گفتوگو بر این نکته تأکید کرد که روابط فرهنگی دو کشور از پشتوانهای تاریخی و تمدنی برخوردار است، اما حفظ این سرمایه ارزشمند نیازمند برنامهریزی مستمر، حضور فعال در استانها، مشارکت جوانان، همکاری میان نهادهای دولتی و خصوصی و استفاده مؤثر از ظرفیتهایی مانند سینما، ادبیات، ترجمه، آموزش زبان، گردشگری و گفتوگوی ادیان است.
وی همچنین تصریح کرد که فرهنگ، موضوعی حاشیهای یا تشریفاتی نیست، بلکه یکی از پایههای اصلی روابط پایدار میان ملتها و از عناصر اساسی توسعه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به شمار میرود.
به گفته اسدی موحد، روابط ایران و ارمنستان زمانی از استحکام بیشتری برخوردار خواهد شد که این مناسبات از سطح نهادهای مرکزی و پایتختها فراتر رود و در استانها، دانشگاهها، مدارس، مراکز فرهنگی، خانوادهها و میان نسل جوان ریشه بدواند.
این گفتوگو در فضایی صمیمانه و در عین حال تخصصی برگزار شد و طی آن، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به پرسشهای مجری درباره حال و آینده روابط فرهنگی دو کشور پاسخ داد و بر آمادگی ایران برای ادامه و گسترش همکاریهای فرهنگی با دولت، نهادها و مردم ارمنستان تأکید کرد.
نظر شما :