احساسات ملیگرایانه دردسرساز میشوند
نگرانیهای ملی روسیه در قفقاز
نویسنده: پاول گوبل (Paul Goble)، متخصص کارکشته مسائل قومی و مذهبی در اوراسیا است. اخیراً، او مدیر تحقیقات و انتشارات در آکادمی دیپلماتیک آذربایجان بوده است. پیش از این، او به عنوان معاون رئیس دانشکده علوم اجتماعی و انسانی در دانشگاه آودنتس در تالین و همکار ارشد تحقیقاتی در کالج اروپایی دانشگاه تارتو در استونی خدمت کرده است. پیش از پیوستن به هیئت علمی آنجا در سال ۲۰۰۴، او در سمتهای مختلفی در وزارت امور خارجه ایالات متحده، آژانس اطلاعات مرکزی و بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی خدمت کرده است. او مرتباً در مورد مسائل قومی و مذهبی مینویسد و پنج جلد کتاب در مورد قومیت و مذهب در فضای شوروی سابق نوشته است. او که در دانشگاه میامی در اوهایو و دانشگاه شیکاگو آموزش دیده است، به دلیل فعالیتهایش در ترویج استقلال بالتیک و خروج نیروهای روسی از سرزمینهای اشغالی سابق، توسط دولتهای استونی، لتونی و لیتوانی مورد تقدیر قرار گرفته است.
دیپلماسی ایرانی: کرملین تلاش میکند مردم قفقاز شمالی را به تغییر شیوه تفکر خود و اتخاذ یک هویت مدنی مشترک وادار کند. مسکو از دادههای جدیدی که نشان میدهد ملتهای غیرروس قفقاز شمالی إحساس میکنند که بهعنوان روسهای مدنی بیگانه از مردم روسیه شناسایی میشوند و از دیگران در فدراسیون روسیه بسیار عقبتر هستند، نگران است. این بخشی از تلاش گستردهتری است که ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، بیش از یک دهه پیش آغاز کرد تا غیرروسهای فدراسیون روسیه را وادار کند هویتهای قومی خود را کماهمیت جلوه دهند یا حتی کنار بگذارند و به جای آنها، یک هویت مدنی مشترک روسی را اتخاذ کنند، مبادا که ادامه حیات هویت قومی، سلطه مسکو و تمامیت ارضی فدراسیون روسیه را تهدید کند. با توجه به ارقام جدید از قفقاز شمالی، کرملین تصمیم گرفته است تلاشهای خود را در این راستا دو برابر کند. هویتهای قومی از زمان آغاز جنگ پوتین علیه اوکراین تشدید شدهاند. با توجه به اینکه کرملین اکنون آنها را به عنوان «ملت تشکیلدهنده کشور» به رسمیت شناخته، هرگونه صحبتی از یک ملت مدنی این جایگاه را تهدید میکند، با اینوجود اعتراضات قومی روسها به چنین اقدامی افزایش یافته است. در نتیجه، احتمالاً بحثهای یک دهه پیش از سر گرفته میشود و درگیریها، از جمله، به احتمال زیاد، در خیابانهای قفقاز شمالی، آغاز خواهد شد.
گزارش جدیدی از آژانس فدرال امور ملیت روسیه (FADN) نشان میدهد که درصد شهروندان فدراسیون روسیه که عمدتاً خود را به عنوان روسهای مدنی و نه بر اساس قومیت معرفی میکنند، از ۵۷ درصد در سال ۲۰۱۴ به ۹۳٫۹ درصد در حال حاضر افزایش یافته است (FADN، ۸ ژوئن). مقامات و مفسران روسی این افزایش را به عنوان نشانهای از عملکرد سیاستهای ملی دولت روسیه مطابق میل کرملین و ایجاد نوعی وحدت که به مقاومت در برابر تلاشهای خارجی برای تضعیف قدرت مسکو و تمامیت ارضی کشور قادر است، جشن میگیرند. با این حال، این ارقام سراسری، طیف وسیعی را پنهان میکنند و همین طیف است که اکنون سیاستهای روسیه را هدایت میکند. در مناطق عمدتاً قومی روس، سهم جمعیتی که آمادهاند بگویند خود را روسهای مدنی میدانند، در حدود ۹۰ درصد است. در مناطق غیر روسی قفقاز شمالی، این رقم ۱۰ تا تقریباً ۲۰ درصد کمتر است، به طوری که این معیار در داغستان ۸۸٫۲ درصد، در آدیغیه ۸۵٫۴ درصد و در چچن ۸۲٫۷ درصد است.
اگرچه این ارقام بالا هستند، اما این واقعیت که همچنان بسیار پایینتر از مناطق قومی روس هستند، کرملین را نگران کرده است. این امر باعث شده است که برنامههای متنوعی را برای غلبه بر این شکاف توسعه دهد. خبرگزاری RBC بر اساس مصاحبههایی با افراد نزدیک به کرملین، کارشناسان مسکو و مقامات قفقاز شمالی، که تقریباً همه آنها به شرط ناشناس ماندن صحبت کردهاند، آنچه را اتفاق میافتد با جزئیات شرح میدهدRBC) ، 9 ژوئن). با این حال، از آنجایی که این گزارش در پشت یک دیوار پرداخت قرار دارد، بهترین منبع موجود در مورد این تحولات، مقاله جدیدی از الیزاوتا چوخارووا، متخصص ملیتهای مستقر در پراگ، در پورتال OC-Media است که هم خلاصهای از داستان RBC و هم توضیحاتی در مورد آن ارائه میدهد .
طبق مقاله چوخارووا، مقامات مسکو تلاشهای خود را بر ترویج نمادهای دولت روسیه در قفقاز شمالی متمرکز کردهاند و اصرار دارند که شناسایی به عنوان روسهای مدنی تهدیدی برای هویت قومی آنها نیست و با رادیکالیسم «در همه اشکال آن» مخالفت میکنند. این منابع میگویند که مسکو با این کار امیدوار است «ارتباط بین تقویت هویت مدنی مشترک روسی و توسعه گردشگری، رشد اقتصادی و بهبود استانداردهای زندگی را نشان دهد» و این مرکز اکنون معاونان روسای ادارات فدرال در قفقاز شمالی و جاهای دیگر را موظف کرده است تا بر اجرای این برنامهها نظارت کنند. به گفته RBC، او میگوید مقامات قفقاز شمالی تأیید میکنند که تلاشها در این راستا اکنون در عمل آغاز شده است.
مسکو احساس میکند که مجبور است به قفقازیهای شمالی قول دهد که اگر هویت مدنی روسی مورد نظر کرملین را بپذیرند، به کنار گذاشتن هویت قومی خود مجبور نخواهند بود. این نشان میدهد که چنین سیاستی چقدر میتواند بالقوه انفجاری باشد. آمار گزارش FADN به اندازه کافی نگرانکننده است، اما شکی نیست که آنها میزان مخالفت غیرروسها با چنین تغییری را دست کم میگیرند. آنها مانند دیگران در فدراسیون روسیه، یاد گرفتهاند که به سؤالات نظرسنجیهای دولتی پاسخهای «درست» بدهند و مسکو از این امر آگاه است. در نتیجه، مخالفت با آنچه کرملین امیدوار است به آن دست یابد، قطعاً بسیار بیشتر از آن چیزی است که گزارشهای FADN نشان میدهند و دلایل نگرانی کرملین بسیار بیشتر است. سایر نظرسنجیها بدون شک شواهدی از جدی بودن این وضعیت یافتهاند.
در اوایل امسال، ودوموستی در مورد مجموعهای از نتایج نظرسنجیهای میدانی روسیه گزارش داد که از چنین نتیجهگیری پشتیبانی میکند (ودوموستی، ۲ آوریل). این نظرسنجی نشان داد که ساکنان دو جمهوری دو ملیتی باقیمانده در قفقاز شمالی به مراتب بیشتر از ساکنان همسایگان چند ملیتی، خود را روسهای مدنی میدانند، به طوری که ۴۸ درصد از ساکنان کاراچایوو-چرکسیا اکنون میگویند که هویت اصلی آنها شهروند فدراسیون روسیه است و ۴۳ درصد از ساکنان کاباردینو-بالکاریا این اعلام را میکنند، در حالی که تنها ۳۶ درصد از جمعیت قفقاز شمالی به طور کلی چنین اعلامی دارند. در حالی که مسکو ممکن است تصمیم بگیرد که ادغام جمهوریها برای مرکز چیز خوبی است، قفقازیهای شمالی احتمالاً به این نتیجه میرسند که چنین اقدامی آنها را حتی بیشتر تهدید میکند و حتی بیشتر در برابر آن مقاومت میکنند. یافته دیگری احتمالاً در مسکو نگرانکنندهتر خواهد بود. این نظرسنجی روسی نشان داد که افراد جوانتر نسبت به افراد مسنتر، کمتر احتمال دارد که شهروندی در فدراسیون روسیه را به عنوان هویت اصلی خود ذکر کنند و در عوض، هویت خود را با اصطلاحات قومی یا حتی مذهبی، یعنی اسلام، تعریف میکنند.
با توجه به آن، مسکو احتمالاً به پیش خواهد رفت و ظهور یک بحث جدید در مورد سودمندی و خطرات اصرار بر هویت مدنی بیش از دیگران را شاهد خواهد بود. این همان چیزی است که تقریباً یک دهه پیش را مرور میکند، زمانی که مخالفت غیرروسها و روسهای قومی کرملین را وادار کرد تا از پیگیری این هدف با همان سرعتی که برنامهریزی کرده بود، دست بکشد.
در فضای فوقالعاده داغ امروز، زمانی که ناسیونالیسم روسی کرملین در طول جنگ طولانی خود علیه اوکراین ترویج میشود و در حال رشد است، این بحث ممکن است انفجاریتر از گذشته باشد. غیرروسها و بهویژه قفقازیهای شمالی روزبهروز در برابر فشار برای هویت مدنی روسی به جای هویتهای قومی سنتیشان مقاومت میکنند، و روسهای قومی بیشتری از آنچه برای خودشان به تصویر میکشد عصبانی هستند. این مشکل دیگری برای پوتین و کرملین است، زیرا روسیه به سمت انتخابات دوما در سپتامبر پیش میرود.
منبع: جیمز تاون / تحریریه دیپلماسی ایرانی/۱۱
نظر شما :