دیدگاههای دور علیرغم ۲۱ ساعت مذاکره
چرا گفتوگوهای اسلامآباد نتیجه نداد؟!
نویسندگان: ریچارد هال (Richard Hall) و ناندیکا چاترجی (Nandika Chatterjee)
دیپلماسی ایرانی: مذاکرات بین ایالات متحده و ایران با هدف پایان دادن به شش هفته جنگ، صبح یکشنبه پس از بیش از ۲۱ ساعت مذاکره، بدون توافق پایان یافت.
جی. دی. ونس، معاون رئیس جمهوری، که هیئت آمریکایی را رهبری میکرد، قبل از عزیمت از اسلام آباد، پاکستان، به مقصد واشینگتن دی سی، کمی پس از ساعت ۷ صبح، در اظهارات کوتاهی به خبرنگاران گفت که ایران «تصمیم گرفته است که شرایط ما را نپذیرد.»
ونس پس از پایان مذاکرات به خبرنگاران گفت: «من فکر میکنم این خبر بدی برای ایران است، خیلی بیشتر از اینکه خبر بدی برای ایالات متحده آمریکا باشد. بنابراین ما بدون رسیدن به توافق به ایالات متحده برمیگردیم.»
ونس افزود: «ما باید تعهدی مثبت را شاهد باشیم مبنی بر اینکه آنها به دنبال سلاح هستهای نخواهند بود و به دنبال ابزارهایی نخواهند بود که آنها را قادر میسازد به سرعت به سلاح هستهای دست یابند. این هدف اصلی رئیس جمهوری ایالات متحده است. و این چیزی است که ما سعی کردهایم از طریق این مذاکرات به آن دست یابیم.»
یک مقام آمریکایی به تایم گفت که مذاکرات پس از آن که ایران با چندین «خط قرمز» تعیین شده توسط دولت ترامپ، از جمله پایان دادن به غنیسازی اورانیوم، برچیدن تمام تأسیسات غنیسازی اصلی و اجازه دادن به ایالات متحده برای بازیابی اورانیوم غنیشده با غنای بالای ایران، موافقت نکرد، به شکست انجامید. این مقام گفت که مذاکرهکنندگان ایرانی همچنین با پایان دادن به تأمین مالی گروههای شبهنظامی متحد در سراسر منطقه و باز کردن کامل تنگه هرمز بدون دریافت عوارض عبور، موافقت نکردند.
پرس تیوی، شبکه دولتی ایران، اعلام کرد که مذاکرات بر سر موضوع کنترل تنگه هرمز و حق تهران برای داشتن یک برنامه انرژی هستهای صلحآمیز متوقف شده است. محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، گفت که ایران «ابتکارات آیندهنگرانهای را مطرح کرده بود، اما طرف مقابل در نهایت نتوانست اعتماد هیئت ایرانی را در این دور از مذاکرات جلب کند.»
در حالی که مذاکرات نفسگیر اوایل روز شنبه تازه شروع شده بود، دونالد ترامپ، رئیس جمهور، در پستی در وبسایت Truth Social گفت که ایالات متحده «پاکسازی» تنگه هرمز را آغاز کرده است – یک آبراه کلیدی که یک پنجم نفت جهان قبل از شروع جنگ از آن عبور میکرد.
بازگشایی تنگه، که ایران از آغاز جنگ عملاً آن را به روی تردد نفتکشها مسدود کرده، یکی از خواستههای اصلی ایالات متحده در مذاکرات است.
پنتاگون در بیانیهای اعلام کرد که نیروهای فرماندهی مرکزی ایالات متحده (CENTCOM) از روز شنبه «شروع به تعیین شرایط برای پاکسازی مینها» در تنگه کردهاند. دریاسالار برد کوپر، فرمانده CENTCOM، در پستی در وبسایت X گفت که دو ناو جنگی، USS Frank E. Petersen Jr. و USS Michael Murphy، به عنوان بخشی از عملیاتی برای ایجاد «یک گذرگاه جدید» و تشویق «جریان آزاد تجارت»، از تنگه هرمز عبور کردند.
به گزارش تلویزیون دولتی ایران، یک مقام ارشد نظامی ایران ادعا کرد که این کشتی پس از دریافت هشداری مبنی بر اینکه در صورت ادامه عبور از تنگه مورد حمله قرار خواهد گرفت، بازگشته است.
مذاکرات بین ایالات متحده و ایران در اسلام آباد پاکستان، اولین مذاکرات از زمان آغاز جنگ با حمله غافلگیرکننده ایالات متحده و اسرائیل شامل صدها حمله در ۲۸ فوریه است. این مذاکرات همچنین بالاترین سطح مذاکرات حضوری بین ایالات متحده و ایران از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ بود.
اما ترامپ بعداً اهمیت مذاکرات را کماهمیت جلوه داد و ادعا کرد که ایالات متحده قبلاً در جنگ پیروز شده است. ترامپ به خبرنگاران در واشینگتن دی سی گفت: "ما در حال پاکسازی تنگه هستیم. اینکه به توافق برسیم یا نه، برای من فرقی نمیکند."
ایران و ایالات متحده روز سهشنبه با آتشبس دو هفتهای موافقت کردند تا مذاکرات ادامه یابد.
مقامات و روزنامهنگاران حاضر در صحنه گفتند که مذاکرات ساعتها تا عصر ادامه یافت و هیئتها تا اواخر شب در هتل سرنا در اسلامآباد به بحث و گفتوگو ادامه دادند که نشان میدهد مذاکرات همچنان فعال است.
بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، روز شنبه در یک سخنرانی ۱۳ دقیقهای تلویزیونی به طور جداگانه به مذاکرات اشارهای نکرد، اما گفت که درگیری ادامه دارد و به مردم گفت که «نبرد هنوز تمام نشده است». او همچنین در بحبوحه انتقادات فزاینده داخلی، از تلاشهای جنگی دفاع کرد و گفت که اسرائیل برنامه هستهای، قابلیتهای موشکی و رهبری ایران را «در هم کوبیده است». ارزیابیهای اطلاعاتی ایالات متحده تردیدهایی را در مورد میزان این خسارت ایجاد کرده است.
طبق گزارش خبرگزاری فعالان حقوق بشر مستقر در آمریکا، که برای تأیید آمار خود به شبکهای از فعالان در ایران متکی است، از آغاز جنگ تاکنون حداقل ۱۷۰۱ غیرنظامی در ایران کشته شدهاند، از جمله ۲۵۴ کودک. وزارت بهداشت لبنان اعلام کرد که حداقل ۲۰۲۰ نفر در بمباران لبنان توسط اسرائیل کشته و بیش از ۶۴۰۰ نفر زخمی شدهاند، از جمله ۳۵۷ نفر در یک موج حملات اسرائیل در روز چهارشنبه. حملات منتسب به ایران حداقل ۳۲ نفر را در کشورهای خلیج فارس کشته است. اسرائیل حداقل ۲۰ مورد مرگ و ۱۳ نفر از نیروهای نظامی آمریکایی را ثبت کرده است.
آنچه باید در مورد مذاکرات بدانید این است.
چه کسانی در مذاکرات شرکت کردند؟
معاون رئیس جمهور ونس، هیئت آمریکایی را در این مذاکرات رهبری کرد که شامل استیو ویتکوف، فرستاده ویژه و جرد کوشنر، داماد ترامپ نیز میشد.
ونس روز جمعه پیش از مذاکرات گفت که فکر میکند مذاکرات «مثبت» خواهد بود، اما همچنین به ایران در مورد تلاش برای «بازی دادن ما» هشدار داد.
ویتکوف و کوشنر در اواخر فوریه در دور قبلی مذاکرات با مقامات ایرانی شرکت داشتند که بدون هیچ پیشرفتی به پایان رسید، زیرا تهران اعلام کرد که برای امتیاز دادن در مورد برنامه هستهای خود آماده نیست.
نقش محوری مداوم آنها در مذاکرات، انتقاد دیپلماتهای باسابقه را برانگیخته که میگویند دولت به جای متخصصان باتجربه سیاست خارجی، به متحدان مورد اعتماد با روابط تجاری تکیه کرده است.
همچنین در هیئت آمریکایی، اندرو بیکر، معاون مشاور امنیت ملی رئیس جمهوری و مشاور امنیت ملی معاون رئیس جمهوری، و مایکل ونس، مشاور ویژه معاون رئیس جمهوری در امور آسیا، حضور داشتند.
هیئت ایرانی به ریاست محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، برگزار شد. هیئت ایرانی حدود ۷۰ مقام و متخصص از حوزههای دیپلماتیک، نظامی و اقتصادی را شامل میشد.
چرا جی. دی. ونس رهبری مذاکرات را بر عهده دارد؟
ظاهراً رهبری ونس بر هیئت آمریکایی در مذاکرات صلح پاکستان، به جای مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، از جایگاه او به عنوان یکی از بدبینترین افراد به جنگ در دولت ترامپ ناشی شده است.
مقامات ایرانی به گاردین گفتند که آنها بیشتر از سایر چهرههای ارشد مرتبط با مذاکرات ناموفق قبلی، از جمله ویتکاف و کوشنر، پذیرای تعامل با ونس هستند. همچنین گفته میشود که پاکستان، ایالات متحده را تشویق کرده است که به ونس اجازه دهد رهبری مذاکرات را بر عهده بگیرد.
طبق گزارشها، ونس پیش از مذاکرات در گفتوگوهایی با رهبران پاکستان مشارکت داشته است. ونس در توصیف نقش خود در پشت صحنه در روز پنجشنبه گفت که "زیاد پای تلفن نشسته است. من به بسیاری از تماسهای تلفنی پاسخ دادهام. من تماسهای تلفنی زیادی برقرار کردهام."
معاون رئیس جمهوری در پاسخ به این سوال که آیا ایران درخواست کرده است که او مذاکرات در پاکستان را رهبری کند، گفت که "اگر این موضوع صحت داشته باشد، تعجب خواهد کرد."
انتظار میرود نتیجه مذاکرات پیامدهایی برای آینده سیاسی ونس، از جمله نامزدی احتمالی ریاست جمهوری در سال ۲۰۲۸، داشته باشد؛ دستیابی به موفقیت میتواند جایگاه او را تقویت کند، در حالی که نتیجه شکست خورده یا بینتیجه میتواند خطرات سیاسی به همراه داشته باشد.
با این حال، ترامپ این تصور را رد کرده و روز جمعه به نیویورک پست گفت: «او نیازی به اثبات چیزی ندارد زیرا کارش را خیلی خوب انجام میدهد.»
ایران از مذاکرات چه میخواهد؟
ایران روز چهارشنبه پیشنهادی ۱۰ مادهای برای پایان دادن به جنگ منتشر کرد که به گفته مقامات، مبنای هرگونه پایان درگیری خواهد بود، اما به نظر میرسد بسیاری از خواستههای آن مستقیماً با سیاست دیرینه و مواضع قبلی ایالات متحده در تضاد است.
در این پیشنهاد، ایران آزادی داراییهای مسدود شده توسط ایالات متحده، لغو تمام تحریمهای اولیه و ثانویه علیه ایران، ادامه کنترل ایران بر تنگه هرمز، حق غنیسازی اورانیوم برای اهداف صلحآمیز و پایان حملات اسرائیل به لبنان را خواستار شد.
اسرائیل روز چهارشنبه، یک روز پس از اعلام آتشبس بین آمریکا و ایران، بیش از ۳۵۰ نفر را در لبنان کشت. به گفته وزارت بهداشت لبنان، یک سوم کشتهشدگان زن و کودک بودند.
ترامپ در ابتدا چارچوب ایران را «مبنای عملی برای مذاکره» برای پایان جنگ توصیف کرد. اما یک مقام کاخ سفید به نیویورک تایمز گفت که خواستههای طرح ۱۰ مادهای منتشر شده توسط ایران با خواستههای ترامپ یکسان نیست.
ایالات متحده چه میخواهد و دونالد ترامپ چه گفته است؟
مقامات آمریکایی پیشنهاد ۱۵ مادهای خود را با هدف پایان دادن به درگیری ارائه کردهاند که محدودیتهای قابل توجه بر قابلیتهای نظامی و هستهای ایران و در عین حال پرداختن به نگرانیهای امنیتی و دریایی منطقهای را شامل میشود.
این طرح که از طریق واسطههای پاکستانی به مقامات ایرانی تحویل داده شده، همچنین بازگشایی تنگه هرمز را خواستار است.
تنگه هرمز به یک میدان نبرد استراتژیک کلیدی در جنگ ایران تبدیل شده است. جلوگیری از عبور مقادیر زیادی نفت از طریق این کریدور باریک دریایی به ایران اجازه داده تا هزینه مالی را بر ایالات متحده و متحدان تولیدکننده نفت آن در خلیج فارس و بازار جهانی تحمیل کند و در جنگی که از نظر نظامی در آن شکست خورده است، به ایران اهرم فشار بدهد.
ترامپ علناً به این طرح اشاره کرده و ادعا کرده که ایران قبلاً با بخشهایی از آن موافقت کرده، اگرچه هنوز مشخص نیست که این پیشنهاد تا چه حد توسط رهبری ایران بررسی یا پذیرفته شده است.
منبع: تایم / تحریریه دیپلماسی ایرانی/۱۱
نظر شما :