سه سناریوی احتمالی نشست امروز شورای حکام در باره ایران
تهران وارد بازی واشگتن شده است؟!
![تهران وارد بازی واشگتن شده است؟!](/images/www/fa/news/news-primary/2019/1562754182-bog01611300.jpg)
گفت و گو از عبدالرحمن فتح الهی، عضو تحریریه دیپلماسی ایرانی
دیپلماسی ایرانی – با تایید آژانس بین المللی انرژی اتمی در خصوص عبور ذخایر اورانیوم غنی شده 3.67 از مرز 300 کیلوگرم سبب شد تا جمعه هفته گذشته هیأت اعزامی آمریکا به آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواستار برگزاری نشست فوری شورای حکام این آژانس برای مذاکره درباره ایران شود. آژانس بینالمللی انرژی اتمی در نامهای رسمی تأیید کرد که این نشست امروز چهارشنبه دهم ژوئیه، ساعت ۱۴:۳۰ به وقت محلی برگزار خواهد شد؛ اما سناریوهای احتمالی ایالات متحده آمریکا در نشست امروز شورای حکام علیه ایران چه خواهد بود؟ دیپلماسی ایرانی برای بررسی این مسئله، گفت و گویی را با احد رضایان قیه باشی، پژوهشگر پسادکترای آینده پژوهی دانشگاه تهران و کارشناس مسائل بینالملل انجام داده است که در ادامه از نظر می گذرانید:
طبق اخبار و اطلاعات واصله قرار است ساعت 14 و 30 دقیقه بعداظهر امروز (به وقت محلی) چهارشنبه 19 تیرماه نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی به درخواست آمریکا پیرامون فعالیت های هسته ای برجامی ایران در وین برگزار شود. اساسا سناریو یا سناریو های واشنگتن برای جلسه امروز چیست؟
قبل از پاسخ به این سوال مهم شما باید این نکته مهم را عنوان کنم که باید تمام اقدامات و تصمیمات ایالات متحده آمریکا از جمله درخواست برای برگزاری نشست شورای حکام در قبال ایران را باید در چارچوب بزرگتر و راهبردی تر دید و در این راستا با تبیین آن می توان به سناریو یا سناریوهای احتمالی کاخ سفید پی برد. چون دونالد ترامپ معتقد بود که ایران در سایه برجام توانست یک سپر امنیتی و اقتصادی برای خود فراهم کند و ذیل آن حرکات جدیدی را در منطقه خاورمیانه علیه منافع ایالات متحده آمریکا و امنیت رژیم صهیونیستی شکل دهد. از این رو بود که در ۱۸ اردیبهشت سال گذشته از برجام خارج شد تا این سپر امنیتی به اقتصاد از ایران گرفته شود.
پس یقیناً پرونده هستهای ایران اکنون در سطح تاکتیکی برای ایالات متحده آمریکا مطرح است. چرا که من معتقدم که کاخ سفید از ابتدا بنا داشت نظام جمهوری اسلامی ایران را یا از طریق جنگ و یا از طریق شورش داخلی به واسطه افزایش تحریم ها سرنگون کند. اما با توجه به اتفاقاتی که در یک ماه گذشته روی داده است، به خصوص قدرت گیری حزب دموکرات در آستانه انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا و روانه شدن سیل انتقادات جدی به سیاستهای دونالد ترامپ درباره برجام و ایران سبب شده است تا تیم حاضر در کاخ سفید به سمت سیاست مهار ایران در سایه فشار حداکثری رو آورد.
با توجه به این نکات است که دونالد ترامپ از یک سو سعی دارد با مطرح کردن پرونده هسته ای ایران در شورای حکام زمینه حساس شدن فعالیتهای تهران در کاهش تعهدات برجامی را شکل دهد تا بستر لازم به منظور اجماع جهانی علیه ایران در شورای امنیت به وجود آید و از آن سو آن برچسب های امنیتی برای ساخت سلاح هستهای که در دوران قبل از برجام علیه ایران وجود داشت که با توافق هسته ای از بین رفته بود را دوباره علیه تهران مطرح کند. یعنی دوباره جمهوری اسلامی ایران متهم به انجام فعالیت های مشکوک در خصوص ساخت سلاح هستهای شود. ذیل همین نکات است که می توان گفت دونالد ترامپ سعی دارد در نشست امروز شورای حکام زمینه حساس کردن پرونده فعالیت های هسته ای ایران را به خصوص با عبور ذخایر اورانیوم غنی شده ایران از مرز ۳۰۰ کیلوگرم و نیز اقدام به افزایش غنیسازی ۵ درصد شکل دهد. پیرو این مسئله باید دو نکته مهم را یادآوری کرد؛ اول اینکه متاسفانه اکنون توافق هستهای میان فشار دو نیروی رادیکال، هم در ایران و هم در ایالات متحده آمریکا گرفتار شده است. دوم اینکه به واسطه اقدامات ما در کاهش تعهدات برجامی به نظر می رسد که زمینه برای پررنگ شدن بازی هستهای ایالات متحده آمریکا فراهم شده است. به عبارت دیگر به نظر می رسد پرونده هسته ای ایران دوباره به حالت قبل از برجام بازخواهد گشت که زمزمه های آن از نشست امروز در شواری حکام شروع خواهد شد.
اما فراغ از نگاه کلی و به صورت مصداقی سناریو یا سناریوهای نشست امروز شورای حکام چه خواهد بود؟
من معتقدم خروجی نشست امروز شورای حکام در قالب سه سناریو مطرح خواهد شد؛ اول اینکه اهداف و منافع مد نظر کاخ سفید از برگزاری این نشست با شکست مواجه خواهد شود و اتفاقاً این واشنگتن و شخص دونالد ترامپ باشند که به دلیل خروج از برجام به عنوان عامل اصلی شرایط امروز معرفی شوند. سناریوی دوم این است که بدون اشاره به اقدامات ظالمانه و یکجانبه ایالات متحده آمریکا در خروج از برجام، اعمال تحریم ها و نیز تعلل اروپایی ها، تنها ایران را به خویشتن داری و بازگشت به شرایط قبل از ۱۸ اردیبهشت دعوت کند. البته در این راستا امکان دارد برخی اقدامات تنبیهی هم مطرح شود. چون در این فضای حساس این اقدام هم چندان بعید نیست. اما در عین حال سناریوی سوم میتواند یک سناریوی میانه باشد. یعنی شورای حکام با یک لحن سازمان مللی از هر دو طرف یعنی ایران و ایالات متحده آمریکا بخواهد که شرایط را برای افزایش تنش فراهم نکنند. یعنی از ایران بخواهد که ذخایر اورانیوم خود را به سقف 300 کیلو گرم بازگرداند و افزایش سطح غنی سازی 5 درصد را کنار بگذارد. از آن سو برخی اقدامات و تحریمهای ایالات متحده آمریکا را هم مورد نقد قرار دهد.
یعنی دونالد ترامپ اکنون به دنبال راه اندازی یک بازی هستهای علیه جمهوری اسلامی ایران است؟
بدون شک اکنون بازی هسته ای جدی علیه جمهوری اسلامی ایران شکل گرفته که متاسفانه با اقدامات ما در 20 روز اخیر این بازی بیشتر به سود آمریکا بوده است تا ایران. اتفاقاً همین اقدامات ما سبب شده است تا در روزها و هفته های آژانس هم نتواند حمایت های قبلی خود را که در گزارش هایش مشهود بود دوباره از ایران داشته باشد. از این رو دست آمریکا و صهیونیست ها به منظور شانتاژ علیه ایران بازتر خواهد بود. این بازی هستهای زمانی پیچیده تر خواهد شد که ما شاهد تضاد منافع بازیگران متعدد شورای حکام و شورای امنیت باشیم. چون از یک سو بازیگرانی مانند چین و روسیه به دنبال افزایش فشار بر ایران هستند. چرا که در این صورت تهران بیش از پیش به مسکو و پکن وابسته خواهد بود. من معتقدم که برجام به روشنی برای روسها و چینیها روشن کرد که جمهوری اسلامی ایران نمیتواند گزینه قابل اعتمادی برای سیاست های این دو کشور باشد. چرا که به محض ایجاد شرایط لازم ایران به سمت آمریکا و اروپا گرایش پیدا خواهد کرد. از این رو با افزایش فشار بر پرونده هستهای زمینه برای وابستگی بیشتر تهران به مسکو و پکن فراهم خواهد شد و این سناریوی مطلوب چین و روسیه است.
در آن سو اروپایی ها و به خصوص آلمان، فرانسه و انگلستان هم سعی دارند ایران را به سمت خود بکشانند تا برجام کماکان حفظ شود و منافع امنیتی و سیاسی توافق هسته ای هم برای قاره سبز باقی بماند. اما سناریوی مطلوب کاخ سفید افزایش فشار حداکثری برای کشاندن پرونده ایران از شورای حکام به شورای امنیت به منظور ایجاد اجماع جهانی علیه تهران است. اما در عین حال این واقعیت را هم باید در نظر گرفت که تکمیل مباحث فنی پرونده هسته ای ایران، ذیل اقدام تهران در کاهش تعداد برجامی یک پروسه طولانی مدت است و تا زمان ارسال این پرونده به شورای امنیت سازمان ملل، ایران فرصت کافی برای دفاع از خود را خواهد داشت. اما دونالد ترامپ در این مدت سعی دارد با مطرح کردن پرونده هسته ای ایران در شورای حکام یک تصویر خطرناک را از تهران به جهان مخابره کند. به همین دلیل درخواست برگزاری نشست ویژه برای پرونده هسته ای ایران در شورای حکام از جانب ایالات متحده آمریکا مطرح شد.
پس شما معتقدید که اقدامات ایران در کاهش تعهدات برجامی گامی در راستای سیاست های ایالات متحده آمریکا بوده است؟
من معتقدم به هر میزان بتوانیم سناریوهای غیرقابل پیش بینی و بازی پیچیده ای از خود نشان دهیم، به همان میزان خواهیم توانست که زمین بازی و منافع را به سود خود تغییر دهیم. متاسفانه اکنون شرایط برای ایران این گونه نیست. چون از ۱۸ اردیبهشت با کاهش تعهدات برجامی، ایران در یک سیکل قابل پیش بینی قرار گرفته است. یعنی خود تهران اعلام میکند که در ۶۰ روز آینده چه برنامه هایی خواهد داشت و این دست ما را برای حریف رو کرده است و به تبعش به آنها فرصت کافی خواهد داد تا سناریوهای خود علیه ایران را برنامه ریزی کنند. متاسفانه باید این نکته را تکرار کنم که به واسطه افزایش فشار نیروهای رادیکال، هم از داخل ایران و هم از جانب ایالات متحده آمریکا اکنون دولت به عنوان مجری برنامههای هستهای و نیز تیم سیاست خارجی ما دچار یک شعارزدگی و انجام رفتارها و اقداماتی شده که دست ما را برای حریف باز کرده است.
نظر شما :