شانگهای در بیشکک؛ چین و افق جدید همکاری اوراسیایی
نویسنده: لی جیانان، ریسس دفتر CMG در تهران
دیپلماسی ایرانی: سازمان همکاری شانگهای که در سال ۲۰۰۱ با هدف تقویت اعتماد متقابل، امنیت منطقهای و همکاری اقتصادی میان چین، روسیه و کشورهای آسیای مرکزی تأسیس شد، امروز به یکی از بزرگترین و تأثیرگذارترین سازوکارهای چندجانبه اوراسیا تبدیل شده است. این سازمان با پوشش حدود نیمی از جمعیت جهان و نزدیک به یکچهارم اقتصاد جهانی، نه تنها بستری برای گفتوگوی برابر میان کشورهای بزرگ و کوچک فراهم کرده، بلکه به نمادی از چندقطبیشدن نظم بینالمللی و همکاری جنوب-جنوب بدل گشته است. اهمیت اجلاسهای شانگهای در این است که فضایی غیرغربی برای هماهنگی در حوزههای امنیت، توسعه، تجارت، انرژی و فناوری ایجاد میکند و به کشورهای عضو امکان میدهد بدون فشارهای یکجانبه، منافع مشترک خود را پیگیری کنند.
در شرایطی که جهان با چالشهای پیچیدهای مانند تنشهای ژئوپلیتیک، تغییرات اقلیمی و رقابتهای فناورانه روبهروست، شانگهای به عنوان یکی از ارکان ثبات منطقهای و موتور همگرایی اوراسیایی عمل میکند.بیستوششمین نشست شورای سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای که در اول سپتامبر ۲۰۲۶ در بیشکک پایتخت قرقیزستان برگزار شد، همزمان با بیستوپنجمین سالگرد تأسیس این سازمان، اهمیت ویژهای داشت. این اجلاس تحت ریاست دورهای قرقیزستان و با شعار حرکت مشترک به سوی صلح پایدار، توسعه و شکوفایی برگزار گردید و رهبران کشورهای عضو از جمله چین، روسیه، هند، ایران، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی در آن حضور یافتند. نتیجه اصلی این نشست صدور اعلامیه بیشکک و تصویب ۲۸ سند همکاری در حوزههای امنیت، اقتصاد، مردممحوری و توسعه سازمانی بود.
رهبران بر تقویت روح شانگهای مبتنی بر اعتماد متقابل، سود متقابل، برابری، مشورت، احترام به تنوع تمدنی و پیگیری توسعه مشترک تأکید کردند و خواستار حرکت سازمان به سمت توسعه باکیفیتتر شدند. انتقال ریاست دورهای به پاکستان برای سال ۲۰۲۶-۲۰۲۷ نیز از جمله تصمیمات این اجلاس بود که نشاندهنده تداوم dynamism نهادی سازمان است.
چین به عنوان یکی از بنیانگذاران سازمان همکاری شانگهای و بزرگترین اقتصاد عضو، نقش محوری و سازندهای در پیشبرد اهداف آن ایفا کرده است. رئیسجمهور شی جینپینگ در این اجلاس با ارائه پیشنهاد چهاربندی، خواستار اولویت دادن به توسعه، تقویت امنیت، ترویج گفتوگو و مشاوره و حرکت به سوی حکمرانی جهانی عادلانهتر شد. چین سازمان را به عنوان اولویت اصلی برای پیشبرد باکیفیت ابتکار کمربند و جاده و اجرای ابتکار توسعه جهانی میبیند و در این راستا تعهدات عملی متعددی اعلام کرد؛ از جمله ایجاد مرکز بینالمللی همکاری در کاربردهای هوش مصنوعی برای کشورهای عضو، راهاندازی مرکز همکاری اقتصاد بندری چین-شانگهای در تیانجین، اجرای صد پروژه همکاری فناورانه در سه سال آینده و ادامه میزبانی از مجمع اقتصاد دیجیتال و نمایشگاه کشاورزی شانگهای.
تجارت چین با سایر اعضای سازمان از حدود ۱۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۱ به بیش از ۵۲۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده که نشاندهنده عمق پیوندهای اقتصادی است. سرمایهگذاریهای چین در کشورهای عضو نیز به دهها میلیارد دلار بالغ شده و این کشور را به یکی از اصلیترین منابع تأمین مالی پروژههای زیرساختی و توسعهای منطقه تبدیل کرده است.رونق و پیشرفت چین در دهههای اخیر، زیربنای تقویت نقش این کشور در سازمان همکاری شانگهای بوده است. اقتصاد چین با تبدیل شدن به دومین اقتصاد بزرگ جهان و پیشرو در حوزههایی مانند فناوریهای سبز، دیجیتال و زیرساختهای مدرن، ظرفیت منحصربهفردی برای ایجاد فرصتهای مشترک فراهم کرده است. این پیشرفت نه تنها به افزایش تجارت درونسازمانی کمک کرده، بلکه مدل توسعه چینی را به عنوان الگویی قابل توجه برای کشورهای عضو مطرح ساخته است.
چین با پیوند دادن ابتکارات جهانی خود به چارچوب شانگهای، سازمان را به آزمایشگاهی برای همکاریهای عملی در حوزههایی چون هوش مصنوعی، اقتصاد سبز، اتصالپذیری و امنیت تبدیل کرده و در عین حال از این بستر برای تقویت صدای جنوب جهانی و پیشبرد نظم چندقطبی عادلانهتر بهره میبرد. در مجموع، اجلاس بیشکک ۲۰۲۶ نشان داد که سازمان همکاری شانگهای با رهبری فعال چین و مشارکت سایر اعضا، در مسیر تبدیل شدن به یکی از ارکان اصلی حکمرانی منطقهای و جهانی در قرن بیستویکم قرار دارد و رونق چین به عنوان موتور محرک این فرآیند، افقهای جدیدی از همکاری و شکوفایی مشترک را گشوده است.
نظر شما :