گام های چین در صنعت نوین فضایی

نویسنده: لی جیانان، رییس دفتر CMG در تهران

دیپلماسی ایرانی: چین بار دیگر توانمندی‌های روزافزون خود در صنعت فضایی را به نمایش گذاشت. در تازه‌ترین عملیات مداری این کشور، یک موشک حامل «لانگ مارچ-۶سی» با موفقیت ۷ ماهواره جدید را از مرکز پرتاب ماهواره «تاییوان» به فضا پرتاب کرد و آنها را در مدار از پیش تعیین‌شده قرار داد. این مأموریت که در ادامهٔ روند رو به رشد پرتاب‌های فضایی چین انجام شد، گواهی بر بلوغ و قابلیت اطمینان بالای سامانه‌های پرتابی این کشور است؛ سامانه‌هایی که حالا دیگر نه تنها در حوزهٔ دولتی، بلکه با حضور پررنگ بخش خصوصی نیز در حال تکامل هستند.

آنچه این پرتاب را از یک عملیات معمولی فضایی متمایز می‌کند، تنوع اهداف و فناوری‌های به‌کاررفته در ماهواره‌های حمل‌شده است. دو ماهواره رادار با دهانه مصنوعی که توسط یکی از شرکت‌های پیشروی فضایی چین توسعه یافته‌اند، دارای محموله‌های ابری مستقر در فضا هستند. این ویژگی، مرز بین سنجش از دور و محاسبات ابری را درنوردیده و پلتفرمی یکپارچه ایجاد کرده که قابلیت دریافت و پردازش داده را به طور همزمان در مدار فراهم می‌کند؛ فناوری‌ای که زمان پاسخ‌گویی در بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله را به دقایقی کاهش می‌دهد و نیاز به پهنای باند را به طرز چشمگیری پایین می‌آورد. در همین مأموریت، ماهواره‌ای نیز برای یکی از کشورهای همکار در ابتکار کمربند و جاده به فضا پرتاب شد که توسط یک شرکت چینی برای سازمان فضایی آن کشور ساخته شده است. این پروژه که نمونه‌ای از نخستین صادرات کامل یک ماهواره و سامانه زمینی چین به شمار می‌رود، برای تأمین داده‌های کاربری اراضی، کشاورزی و اکولوژیکی به کار خواهد رفت و نشان‌دهندهٔ نقش رو به رشد چین در همکاری‌های فضایی فرامرزی است. همچنین ماهوارهٔ دیگری که در این پرتاب حضور داشت، حاصل سال‌ها تلاش معلمان و دانشجویان یکی از دانشگاه‌های بزرگ چین است و با هدف ترویج آموزش علوم فضایی در میان نسل جوان طراحی شده است؛ اقدامی که نشان از نگاه بلندمدت چین به سرمایه‌گذاری بر روی نیروی انسانی آیندهٔ صنعت فضا دارد.

موفقیت در پرتاب ۷ ماهواره، تنها بخشی از تصویر بزرگتر پیشرفت فضایی چین در تابستان ۲۰۲۶ است. درست یک هفته پیش از این رویداد، چین به نقطه‌عطفی تاریخی دیگر دست یافت: یک شرکت خصوصی چینی برای نخستین بار در تاریخ این کشور، بازیابی مرحلهٔ اول یک موشک مداری را به روش فرود روی پاهای مکانیکی در خشکی با موفقیت انجام داد. این رویداد مهم که در یکی از بیابان‌های شمال غربی چین رخ داد، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، زیرا بازیابی و استفادهٔ مجدد از موشک‌ها، هزینه‌های پرتاب را به شدت کاهش می‌دهد و دسترسی به فضا را مقرون‌به‌صرفه‌تر می‌کند. با این موفقیت، چین پس از ایالات متحده، به دومین کشوری تبدیل شد که هر دو روش بازیابی موشک در دریا و در خشکی را با موفقیت به کار گرفته است؛ جایگاهی که نشان‌دهندهٔ بلوغ فنی و تنوع رویکردهای چین در توسعهٔ فناوری‌های فضایی است. شایان ذکر است که این دستاورد بزرگ توسط یک شرکت خصوصی محقق شد و نشان‌دهندهٔ پویایی و نوآوری بالای بخش غیردولتی در صنعت فضایی چین است. تحلیل‌گران معتقدند این موفقیت‌ها، شرکت‌های دولتی را نیز به رقابت و افزایش سرعت نوآوری وادار خواهد کرد؛ پدیده‌ای که در ادبیات اقتصادی به «اثر گربه‌ماهی» معروف است و به پویایی کل اکوسیستم فضایی چین دامن می‌زند.

پرتاب موفقیت‌آمیز ۷ ماهواره توسط موشک لانگ مارچ-۶سی و دستاورد بی‌سابقهٔ بازیابی موشک در خشکی، در کنار هم تصویر روشنی از سرعت چشمگیر پیشرفت چین در عرصهٔ فضایی ترسیم می‌کنند. این کشور نه‌تنها به صورت روزافزون بر تعداد مأموریت‌های مداری خود می‌افزاید، بلکه با توسعهٔ فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند محاسبات فضایی و بازیابی موشک‌ها، و همچنین تقویت همکاری‌های بین‌المللی، به دنبال تحقق چشماندازی بلندمدت برای حضور قدرتمند، مستقل و اقتصادی در فضا است. هرچند کارشناسان معتقدند چین همچنان برای رسیدن به سطح ایالات متحده در فناوری‌های موشک‌های قابل استفادهٔ مجدد راهی در پیش دارد، اما روند کنونی نشان می‌دهد که این کشور با سرعتی بالا در حال تبدیل شدن به یکی از بازیگران اصلی و تأثیرگذار در اقتصاد نوین فضایی جهان است.