تشدید سرکوب شیعیان بحرین
رژیم آلخلیفه در ماههای اخیر و همزمان با آغاز تهاجم ایالات متحده به جمهوری اسلامی، سیاستهای سرکوبگرانه خود را شدت بخشیده است. بحرین که میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا و از کانونهای اصلی حملات علیه ایران بوده، اکنون شاهد تسریِ این تنشها به حوزه داخلی است؛ بهگونهای که رژیم با ورود به پروندههای فقهی و وضع ممنوعیتهای گسترده بر عزاداریهای حسینی در آستانه ماه محرم، موج جدیدی از فشار بر شیعیان را کلید زده است.
گروه تحلیل بینالملل: تحولات منطقه پس از جنگ اخیر آمریکا علیه ایران، تنها به عرصه نظامی و ژئوپلیتیکی محدود نماند، بلکه پیامدهای آن در برخی کشورهای حوزه خلیج فارس، بهویژه بحرین، نیز آشکار شد؛ کشوری که میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا است و در جریان این جنگ به یکی از کانونهای پشتیبانی عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد. این تحولات در بحرین با تشدید محدودیتهای امنیتی و افزایش فشار بر فعالان مذهبی و اجتماعی همراه بوده است.
گزارشهای منتشرشده از سوی نهادهای حقوقبشری و مذهبی حاکی از آن است که طی ماههای اخیر موج گستردهای از بازداشتها در کشورهای منطقه، بهویژه در بحرین، علیه شیعیان به راه افتاده است. بر اساس گزارش سازمانهای حقوقبشری، تاکنون بیش از چهار هزار نفر بازداشت شدهاند که بیش از ۲۴۰ نفر از آنان را زنان تشکیل میدهند. اتهام بسیاری از این افراد چیزی جز ابراز مخالفت با جنگ، همدردی با قربانیان درگیریها یا بیان دیدگاههای مذهبی نبوده است.
گذار از مدیریت امنیتی به سرکوب فراگیر هویتی
بررسی روندهای اخیر نشان میدهد که اقدامات رژیم آلخلیفه دیگر صرفاً در قالب توجیهِ هدف قرار دادن فعالان سیاسی نمیگنجد؛ بلکه این اقدامات طیف وسیعی از شیعیان بحرین را که بیش از ۶۰ درصد از جمعیت این کشور را تشکیل میدهند، از جمله علما، مداحان، خطبا، فعالان فرهنگی، جوانان و حتی کودکان، دربر گرفته است.
ویژگی مهم موج جدید سرکوبهای کنونیِ آلخلیفه، صرفاً کنترلِ رفتارهای سیاسی نیست؛ بلکه هرگونه رفتار اجتماعی و مذهبیِ مغایر با خواست رژیم را که در چارچوب آزادی بیان قرار میگیرد نیز شامل میشود. در واقع، آلخلیفه درصدد مهندسیِ هویت مذهبی جامعه شیعه بحرین است. بازداشت شخصیتهای مذهبی، محدودسازی شعائر دینی، فشار بر پیروان مرجعیتهای شیعی و پروندهسازی علیه نهادهای مذهبی، همگی نشاندهنده تلاش حکومت برای تضعیف ساختار اجتماعی شیعیان از درون است.
در این چارچوب، شیعیان بحرین نه به عنوان شهروندان دارای حقوق برابر، بلکه به عنوان یک «مسئله امنیتی» تعریف میشوند؛ رویکردی که شکاف حکومت ـ جامعه را عمیقتر کرده است.
پرونده «خمس»؛ نبرد بر سر استقلال نهاد دین
یکی از مهمترین پروندههای اخیر، موضوع وجوهات شرعی و خمس است. در ظاهر، آلخلیفه این پرونده را در قالب قوانین مالی و نظارتی پیگیری میکند؛ اما در سطح راهبردی، این اقدام بخشی از تلاش گستردهتر برای کنترل استقلال نهاد مرجعیت دینی شیعه تلقی میشود.
پس از محدودسازی فعالیت جمعیتهای سیاسی، انحلال تشکلهای مذهبی و اعمال کنترل بر اوقاف جعفری، اکنون منابع مالی مذهبی نیز در معرض مداخله مستقیم حکومت قرار گرفتهاند.
از نگاه بسیاری از فعالان شیعی، مانند ابراهیم العرادی هدف نهایی این سیاستها قطع پیوندهای اجتماعی و مالی میان جامعه شیعه بحرین و مرجعیتهای دینی خارج از کشور و قرار دادن نهاد دین تحت نظارت کامل حکومت است.
طایفهگرایی امنیتی؛ بازداشتهای گسترده با محوریت شیعیان
گزارشهای حقوقبشری، از جمله سازمان حقوق بشر بحرین تاکید میکند بازداشتهای اخیر صرفا متوجه شهروندان شیعه بوده است. بازداشت صدها نفر، احضارهای گسترده، یورش به منازل، تهدید خانوادهها و حتی بازداشت کودکان، تصویری از یک عملیات امنیتی فراگیر را ترسیم میکند که عمدتاً در مناطق شیعهنشین متمرکز شده است.
در این چارچوب، اتهامهایی نظیر همدلی با ایران، حمایت از محور مقاومت یا ارتباط فکری با اندیشه ولایت فقیه، به ابزاری برای توجیه بازداشتها تبدیل شده است. این روند عملاً مرز میان "جرم امنیتی" و "باور مذهبی" را از میان برداشته و هویت مذهبیِ ۶۰ درصد از شهروندان بحرینی را جرمانگاری کرده است.
فشار برای بیعت سیاسی و مهندسی وفاداری
یکی از ابعاد کمتر دیدهشده بحران بحرین، تلاش رژیم آلخلیفه برای تحمیل الگوی خاصی از وفاداری سیاسی است. گزارش سازمان حقوقبشر بحرین تاکید میکند بازداشتشدگان و خانوادههای آنان تحت فشار قرار گرفتهاند تا از برخی مرجعیتهای مذهبی اعلام برائت کرده و وفاداری خود به نظام سیاسی را بهصورت علنی اثبات کنند.
وجود شمار زیادی از علما، خطبا، مداحان و فعالان اجتماعی در میان بازداشتشدگان نشان میدهد که بحران بحرین صرفاً یک اختلاف سیاسی نیست، بلکه به نزاعی عمیق بر سر هویت، مرجعیت و حق انتخاب مذهبی تبدیل شده است.
عاشورای ۱۴۴۸؛ نقطه تقابل حکومت و جامعه شیعی
محدودسازی مراسم محرم و عاشورا را باید در همین چارچوب تحلیل کرد. اعمال محدودیت بر هیئتها، ممنوعیت یا محدودسازی مراسم مختص این ماه و فرمان اجرای این مراسم تنها در داخل حسینیهها یا خانهها و ممانعت از حضور در خیابانها یا برگزاری موکبها نشاندهنده نگرانی رژیم آل خلیفه از ظرفیت اجتماعی و بسیجکنندگی مناسک عاشورایی است.
در مقابل، انتخاب شعار «لا معبود سواک» از سوی علمای بحرین نشان میدهد جامعه شیعی محرم تلاش دارد را بستری برای حفظ هویت دینی، انسجام اجتماعی و مقاومت فرهنگی در برابر فشارهای حکومتی تبدیل کند.
به همین دلیل، عاشورای امسال صرفاً یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه به صحنهای برای نمایش میزان تحمل رژیم آلخلیفه در برابر هویت شیعی و میزان پایداری جامعه شیعی در حفظ شعائر خود تبدیل شده است.
بحران مشروعیت سیاسی آلخلیفه
مجموع تحولات اخیر نشان میدهد حکومت آلخلیفه با یک چالش ساختاری مواجه است. از یک سو اکثریت جمعیت کشور را شیعیان تشکیل میدهند و از سوی دیگر بخش مهمی از این جامعه از مشارکت واقعی سیاسی، فرصتهای برابر و آزادیهای مذهبی محروم هستند.
ادامه سیاست امنیتیسازی جامعه و تشدید سرکوب شیعیان به بهانههای واهی، بازداشتهای خودسرانه، برگزاری دادگاههای ناعادلانه و صدور احکام سنگین تا مرز اعدام و حبس ابد صرفا به خاطر اعتقادات مذهبی شاید برای مدتی به کنترل فضای عمومی منجر شود، اما در بلندمدت بحران مشروعیت بزرگی برای آلخلیفه رقم خواهد زد.
تجربه اعتراضات سال ۲۰۱۱ نشان داد که انباشت مطالبات سیاسی، مذهبی و اجتماعی میتواند به سرعت به یک بحران فراگیر تبدیل شود؛ بهویژه زمانی که کانالهای قانونی برای بیان اعتراضات مسدود شده باشند.
جمعبندی راهبردی
بحرین امروز وارد مرحلهای شده است که میتوان آن را «بحران چندلایه آلخلیفه» نامید؛ بحرانی که ابعاد سیاسی، مذهبی، فرهنگی و حقوق بشری را بهطور همزمان دربر میگیرد. پرونده خمس، بازداشت علما، سلب تابعیت، محدودیت سفرهای زیارتی، فشار بر پیروان مرجعیتهای دینی و محدودسازی مراسم عاشورا، همگی اجزای یک راهبرد واحد برای کنترل و مهار جامعه شیعی ارزیابی میشوند.
در چنین شرایطی، به نظر میرسد رژیم آلخلیفه بهجای حرکت به سمت آشتی ملی و اصلاحات سیاسی، مسیر تشدید رویکرد امنیتی را برگزیده است؛ مسیری که اگر ادامه یابد، نهتنها شکاف میان حاکمیت و اکثریت شیعه کشور را عمیقتر خواهد کرد، بلکه میتواند بحرین را بار دیگر در معرض چرخهای از بیثباتی سیاسی و اجتماعی قرار دهد.
نظر شما :